Tại xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị, đồng bào Rục đang từng bước chuyển từ phương thức mưu sinh phụ thuộc nhiều vào núi rừng sang chủ động phát triển sản xuất nông nghiệp. Thông qua các mô hình trồng dứa, lúa nước Rục Làn, cây dược liệu dưới tán rừng và cây ăn quả, người dân từng bước tiếp cận phương thức canh tác mới, khai thác lợi thế đất đai và điều kiện tự nhiên để nâng cao thu nhập.

Sau hơn 65 năm rời hang đá, định cư và hòa nhập cộng đồng, đời sống của người Rục đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tại một số khu vực vẫn còn manh mún, hiệu quả kinh tế chưa cao, sinh kế thiếu ổn định. Trước thực tế đó, địa phương đang tập trung hỗ trợ người dân chuyển đổi cây trồng, ứng dụng kỹ thuật và từng bước hình thành các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện miền núi.

Đáng chú ý, mô hình trồng dứa được triển khai từ đầu năm 2026 với diện tích 4,5ha tại xã Kim Phú. Qua quá trình chăm sóc, cây sinh trưởng tốt, bước đầu cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương. Trước đây, người dân chủ yếu trồng ngô trên nương rẫy nhưng năng suất thấp, thu nhập không ổn định. Việc đưa cây dứa vào sản xuất đã mở thêm lựa chọn trong cơ cấu cây trồng, tạo cơ hội phát triển sản phẩm hàng hóa thay vì chỉ phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp.

Cùng với hỗ trợ giống và vật tư, cán bộ địa phương, lực lượng biên phòng trực tiếp hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc cây dứa. Qua đó, các hộ từng bước làm quen với quy trình canh tác mới, nâng cao khả năng chủ động trong sản xuất. Người dân cũng mong muốn được hỗ trợ mở rộng diện tích và kết nối tiêu thụ sản phẩm để bảo đảm đầu ra ổn định.

Một hướng đi khác đang được triển khai là phát triển cây dược liệu lá khôi dưới tán rừng tại bản Yên Hợp, cụm Ón. Mô hình được thực hiện từ tháng 9/2025 trên diện tích 3ha, với sự tham gia của 28 hộ đồng bào dân tộc Chứt. Được hỗ trợ giống, phân bón, đất sản xuất và hướng dẫn kỹ thuật, cây dược liệu hiện sinh trưởng ổn định, dự kiến cho thu hoạch vào năm 2027. Sản phẩm cũng đã có đầu ra tiêu thụ, tạo thêm cơ sở để người dân yên tâm tham gia sản xuất.

Điểm đáng chú ý của mô hình là việc tận dụng không gian dưới tán rừng để phát triển cây dược liệu, vừa khai thác tiềm năng kinh tế của đất đai, vừa mở ra hướng tạo thu nhập gắn với tài nguyên rừng. Việc tổ chức sản xuất theo tổ hợp tác với sự tham gia của các hộ dân cũng góp phần khắc phục tình trạng canh tác riêng lẻ, tạo điều kiện chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp trong quá trình sản xuất.

Theo định hướng của địa phương, phát triển sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ dừng ở việc hỗ trợ cây, con giống mà cần gắn với chuyển giao kỹ thuật, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường. Các mô hình được lựa chọn trên cơ sở phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, tập quán canh tác và khả năng tiếp nhận của người dân, từng bước hình thành phương thức sản xuất ổn định, có khả năng nhân rộng.

Hiện tỷ lệ hộ nghèo tại xã Kim Phú chiếm 6,5%, trong đó tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc Chứt là 5,5%. Vì vậy, phát triển các mô hình sinh kế tại chỗ được xác định là giải pháp quan trọng nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp tục là nguồn lực hỗ trợ địa phương triển khai các mô hình sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng và chuyển giao kỹ thuật.

Thời gian tới, xã Kim Phú sẽ tiếp tục đánh giá hiệu quả thực tế của từng mô hình, lựa chọn những cây trồng phù hợp để mở rộng diện tích, đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Trong đó, việc bảo đảm đầu ra cho nông sản được xem là yếu tố quan trọng để duy trì sản xuất, tránh tình trạng người dân chỉ tham gia mô hình trong thời gian được hỗ trợ.

Từ những thay đổi trong phương thức sản xuất của đồng bào Rục, có thể thấy phát triển kinh tế vùng miền núi cần bắt đầu từ việc khai thác đúng tiềm năng địa phương và tạo điều kiện để người dân trở thành chủ thể của quá trình phát triển. Khi sinh kế được xây dựng trên nền tảng sản xuất phù hợp, liên kết tiêu thụ và sử dụng hợp lý tài nguyên, mục tiêu giảm nghèo sẽ có thêm cơ sở để duy trì lâu dài, đồng thời góp phần thúc đẩy nông nghiệp xanh và phát triển bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Quảng Trị kết nối nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh và bền vững

Kiệt Vũ