Chuyển đổi hệ thống lương thực là yêu cầu cấp thiết trước biến đổi khí hậu

Trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 31 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) tại Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 9/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam phối hợp với các đối tác quốc tế tổ chức sự kiện với chủ đề “Hướng tới phát triển bền vững - Chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm của Việt Nam: Từ cam kết khí hậu đến hành động thực tiễn”.

Chương trình diễn ra tại Nhà Việt Nam (Viet Nam Pavilion), không gian tổ chức các hoạt động bên lề COP31, nhằm chia sẻ những định hướng, chính sách và kết quả bước đầu của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm gắn với ứng phó biến đổi khí hậu.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản hiện đóng góp 11,64% GDP. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam đã vượt 70 tỷ USD.

Trong khi đó, Việt Nam có quy mô dân số hơn 100 triệu người, với 61,9% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn. Khoảng 26,94% lực lượng lao động gắn với lĩnh vực nông nghiệp và 68% nông dân là các hộ sản xuất nhỏ lẻ.

Những con số này cho thấy nông nghiệp không chỉ giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế mà còn gắn trực tiếp với sinh kế của một bộ phận lớn dân cư. Vì vậy, chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững có ý nghĩa quan trọng đối với an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và khả năng thích ứng trước những biến động khí hậu.

Việt Nam xác định biến đổi khí hậu không chỉ tạo ra những thách thức đối với sản xuất nông nghiệp mà còn mở ra cơ hội đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, phân phối và tiêu dùng lương thực, thực phẩm. Định hướng được đặt ra là xây dựng hệ thống nông nghiệp xanh hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn, bảo đảm tính bao trùm và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Đây cũng là bước đi gắn với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, trong đó có mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Tuyên bố Emirates tại COP28 về nông nghiệp bền vững, hệ thống lương thực thích ứng và hành động khí hậu.

Cùng với đó, Kế hoạch hành động quốc gia chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững đến năm 2030 được xác định là một trong những định hướng quan trọng để đưa các cam kết khí hậu vào thực tiễn.

Đề án 1 triệu héc-ta lúa mở hướng sản xuất nông nghiệp phát thải thấp

Một trong những giải pháp tiêu biểu đang được Việt Nam triển khai là Đề án Phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Đề án hướng tới thay đổi phương thức canh tác lúa theo hướng sử dụng tiết kiệm và hiệu quả hơn các nguồn lực đầu vào như nước tưới, phân bón và vật tư nông nghiệp. Qua đó, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện thu nhập cho người trồng lúa.

Đây được xem là một hướng đi quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo, nhất là khi sản xuất nông nghiệp đang phải đối mặt với nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với các sản phẩm có trách nhiệm với môi trường.

Không chỉ tập trung vào cây lúa, Việt Nam còn thúc đẩy phát triển các chuỗi cung ứng cây trồng bền vững, mô hình nông nghiệp - thực phẩm thông minh thích ứng với khí hậu và các phương thức sản xuất dựa vào tự nhiên.

Các giải pháp kinh tế tuần hoàn, giảm thất thoát và lãng phí lương thực, khuyến khích tiêu dùng có trách nhiệm, xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh cũng được đặt trong tổng thể quá trình chuyển đổi.

Đặc biệt, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những động lực quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, sử dụng tài nguyên và giảm tác động tiêu cực đến môi trường trong toàn bộ chuỗi giá trị lương thực, thực phẩm.

Đặt người nông dân ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh

Cùng với những định hướng ở cấp quốc gia, Việt Nam đang triển khai các cơ chế hợp tác nhằm hỗ trợ địa phương xây dựng hệ thống lương thực, thực phẩm bền vững.

Theo bà Bùi Mỹ Bình, đầu mối Hệ thống lương thực, thực phẩm thuộc Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam đang triển khai Nhóm đối tác chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm (FST-P) và Quy trình hỗ trợ quyết định chuyển đổi (FSDS) tại hai địa phương là Sơn La và Đồng Tháp.

Thông qua cơ chế phối hợp liên ngành, hai địa phương từng bước xây dựng kế hoạch hành động, chú trọng lồng ghép các vấn đề dinh dưỡng, tiêu dùng có trách nhiệm và khuyến khích chế độ ăn uống lành mạnh.

Tại phiên thảo luận với chủ đề “Từ ruộng đồng đến bàn ăn”, các đại biểu tập trung trao đổi về cách thức chuyển hóa những cam kết khí hậu thành hành động cụ thể trong sản xuất và tiêu dùng lương thực, thực phẩm.

Đại diện Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm triển khai Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực cho các hợp tác xã và hoàn thiện hạ tầng phục vụ sản xuất.

Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu đề cập là tăng cường liên kết chuỗi giá trị, xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp và nông dân tham gia sản xuất giảm phát thải. Cùng với đó là mở rộng khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh với chi phí hợp lý và nâng cao vai trò của phụ nữ trong hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Các ý kiến thống nhất rằng, người nông dân cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển đổi. Những chính sách và mô hình sản xuất mới chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mang lại lợi ích thiết thực cho người trực tiếp sản xuất, cộng đồng và môi trường.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, đối tác phát triển và cộng đồng nông dân, thay vì chỉ tập trung vào những giải pháp riêng lẻ.

Đồng hành với Việt Nam, ông Yevgeniy Zhukov, Vụ trưởng Vụ Biến đổi khí hậu và Phát triển bền vững thuộc Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), khẳng định cam kết hỗ trợ khu vực huy động các nguồn lực tài chính xanh, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm.

Việc huy động nguồn lực tài chính, kết hợp với hỗ trợ công nghệ và nâng cao năng lực thực hiện được kỳ vọng sẽ giúp các mô hình nông nghiệp bền vững có điều kiện mở rộng quy mô, tạo ra những thay đổi thực chất trong sản xuất và tiêu dùng.

Thông qua các hoạt động tại COP31, Việt Nam tiếp tục thể hiện định hướng chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm gắn với mục tiêu giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là yêu cầu đối với ngành nông nghiệp mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

COP31: Thúc đẩy điện khí hóa, hướng tới giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng xanh

Hải Đăng