Kiểm soát nguồn phát thải, chủ động ứng phó ô nhiễm không khí

Sáng 10/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức tọa đàm “Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của Thành phố và trách nhiệm của các bên”, nhằm trao đổi, đề xuất các giải pháp kiểm soát, ứng phó với tình trạng ô nhiễm không khí, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và cộng đồng trong quá trình triển khai.

Tọa đàm là hoạt động triển khai Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15/10/2026 của UBND thành phố Hà Nội về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn thành phố.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, đang là một trong những vấn đề môi trường được thành phố đặc biệt quan tâm bởi những tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân và chất lượng cuộc sống.

Theo bà Lê Thanh Thủy, chất lượng không khí Hà Nội thường diễn biến bất lợi trong những tháng cuối năm và đầu năm sau. Đây là thời kỳ chịu ảnh hưởng của điều kiện khí tượng mùa đông – xuân, với các hiện tượng như nghịch nhiệt, gió yếu, độ cao lớp hòa trộn thấp, khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán và có xu hướng tích tụ trong không khí.

Trong khi đó, các nguồn phát thải từ giao thông, hoạt động xây dựng, bụi đường, sản xuất và đốt chất thải ngoài trời tiếp tục tạo áp lực lớn đối với môi trường không khí Thủ đô.

Trước tình hình này, Thành ủy và UBND thành phố Hà Nội đã chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp nhằm từng bước cải thiện chất lượng không khí. Đáng chú ý, Kế hoạch số 400/KH-UBND xác định yêu cầu tăng cường các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí, đặc biệt là những giải pháp cấp bách có thể triển khai ngay trong mùa đông – xuân.

Trọng tâm trước mắt là kiểm soát bụi tại các công trường xây dựng, nhất là khu vực cổng ra vào; kiểm tra phương tiện vận chuyển vật liệu xây dựng; tăng cường vệ sinh môi trường, quét hút bụi và rửa đường. Thành phố cũng chú trọng ngăn chặn tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp và các hoạt động đốt ngoài trời không đúng quy định.

Song song với đó, công tác theo dõi, dự báo và cảnh báo chất lượng không khí cần được tăng cường để các cơ quan chức năng chủ động triển khai biện pháp ứng phó khi xuất hiện những đợt ô nhiễm bất lợi, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý môi trường

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại tọa đàm là kiểm soát ô nhiễm không khí không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay nỗ lực riêng lẻ của ngành môi trường. Đây là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và trách nhiệm thực chất của nhiều chủ thể.

Theo bà Lê Thanh Thủy, cơ quan quản lý cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra và giám sát; chính quyền xã, phường phải phát huy trách nhiệm quản lý tại địa bàn; các chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận tải và doanh nghiệp cần thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát phát thải trong quá trình hoạt động.

Đặc biệt, việc kiểm tra, xử lý các hành vi gây ô nhiễm tại công trường xây dựng, trên các tuyến đường vận chuyển vật liệu và trong khu dân cư cần được thực hiện thường xuyên, thực chất. Trách nhiệm của từng đơn vị phải được xác định rõ, tránh tình trạng vi phạm kéo dài nhưng không có tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đến cùng.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi bốn nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, trước hết là các giải pháp cấp bách nhằm kiểm soát bụi tại công trường xây dựng, trên các tuyến đường và trong hoạt động vận chuyển vật liệu; ngăn chặn tình trạng đốt rác, rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời.

Nhóm vấn đề thứ hai là trách nhiệm của các chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận tải, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, các ý kiến cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý phản ánh của người dân. Đây được xem là một trong những kênh quan trọng giúp phát hiện sớm các hành vi gây ô nhiễm, nhất là những vi phạm diễn ra tại các công trường, khu dân cư và tuyến đường vận chuyển vật liệu.

Chuyển đổi xanh trong giao thông, tăng cường quan trắc và cảnh báo

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội cần được đặt trong một chiến lược dài hạn, tập trung xử lý các nguồn phát thải có tính chất thường xuyên và quy mô lớn.

Trong lĩnh vực giao thông, thành phố tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển hệ thống giao thông công cộng, kiểm soát phát thải từ phương tiện và triển khai vùng phát thải thấp. Tuy nhiên, để các giải pháp này thực sự phát huy hiệu quả, mục tiêu và lộ trình thực hiện cần được xác định cụ thể, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với đó, việc hoàn thiện mạng lưới quan trắc, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm chất lượng không khí có ý nghĩa quan trọng. Dữ liệu quan trắc không chỉ phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành mà còn là cơ sở để người dân chủ động điều chỉnh hoạt động sinh hoạt, đi lại và thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe khi chất lượng không khí diễn biến xấu.

Một yêu cầu khác được đặt ra là tăng cường phối hợp với các địa phương trong vùng Thủ đô. Bởi ô nhiễm không khí không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính, trong khi các nguồn phát thải và điều kiện phát tán chất ô nhiễm có thể tác động trên phạm vi rộng. Vì vậy, nếu chỉ kiểm soát nguồn thải trong địa giới Hà Nội mà thiếu sự phối hợp liên vùng, hiệu quả cải thiện chất lượng không khí sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Phát huy vai trò giám sát của báo chí và cộng đồng

Cùng với các giải pháp quản lý và kỹ thuật, công tác thông tin, truyền thông được xác định là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong kiểm soát ô nhiễm không khí.

Theo đó, thông tin về chất lượng không khí cần được cung cấp từ các nguồn chính thống, bảo đảm tính khách quan, có căn cứ và kịp thời, đồng thời gắn với những khuyến cáo cụ thể nhằm bảo vệ sức khỏe người dân.

Đối với các chính sách, biện pháp có tác động trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc truyền thông cần làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình áp dụng. Điều này không chỉ giúp người dân hiểu đúng mà còn góp phần tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai.

Các cơ quan báo chí có vai trò cung cấp thông tin, phản ánh kịp thời những bất cập, hành vi vi phạm và kết quả thực hiện các giải pháp kiểm soát ô nhiễm. Trong khi đó, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện trách nhiệm giảm phát thải; người dân tích cực tham gia giám sát, phản ánh vi phạm và thay đổi những thói quen sinh hoạt có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Trên cơ sở các ý kiến trao đổi tại tọa đàm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội sẽ tiếp thu, phối hợp với các cơ quan, đơn vị tham mưu thành phố chỉ đạo, triển khai các giải pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí.

Việc cải thiện chất lượng không khí Thủ đô sẽ không thể đạt được chỉ bằng những đợt ra quân xử lý vi phạm hay các biện pháp tình thế trong mùa ô nhiễm cao điểm. Điều quan trọng hơn là phải kiểm soát được nguồn phát thải ngay từ đầu, gắn trách nhiệm cụ thể với từng chủ thể và duy trì cơ chế giám sát thường xuyên. Đây cũng là điều kiện để các giải pháp của thành phố đi vào thực chất, hướng tới môi trường sống trong lành và an toàn hơn cho người dân Hà Nội.

TP.HCM nghiên cứu hỗ trợ sửa xe máy không đạt chuẩn, giảm áp lực ô nhiễm không khí

Mai Hạ