Ô nhiễm không khí ở mức đáng báo động

Loni, khu đô thị công nghiệp thuộc vùng thủ đô New Delhi, đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Theo bảng xếp hạng thường niên của tổ chức giám sát chất lượng không khí IQAir, khu vực này nằm trong nhóm 20 đô thị ô nhiễm nhất thế giới.

Nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm tại Loni lên tới 112,5 microgam/m³, cao gấp 22 lần mức hướng dẫn trung bình năm 5 microgam/m³ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Vào mùa đông, khi điều kiện khí tượng khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán và tích tụ gần mặt đất, nồng độ PM2.5 có thể vượt 800 microgam/m³.

PM2.5 là những hạt bụi có kích thước rất nhỏ, có khả năng đi sâu vào phổi và xâm nhập vào hệ tuần hoàn. Việc tiếp xúc trong thời gian dài với loại bụi này có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch và nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác.

Tình trạng ô nhiễm thường diễn biến phức tạp hơn trong mùa đông. Bên cạnh điều kiện thời tiết bất lợi, khói bụi phát sinh từ hoạt động đốt pháo hoa trong lễ hội Diwali cũng góp phần làm chất lượng không khí suy giảm.

Trong môi trường ô nhiễm kéo dài, những người thường xuyên làm việc ngoài trời như người bán hàng rong, lái xe, công nhân xây dựng và lao động tự do có nguy cơ tiếp xúc với bụi mịn trong thời gian dài. Đây cũng là nhóm thường có ít điều kiện tiếp cận các biện pháp bảo vệ sức khỏe hoặc lựa chọn môi trường làm việc ít ô nhiễm hơn.

Nhiều nguồn phát thải cùng gây áp lực lên môi trường

Loni có dân số hơn 700.000 người, tập trung nhiều hoạt động sản xuất công nghiệp như tái chế rác thải điện tử, nhuộm vải, tái chế nhựa và gia công kim loại. Cùng với đó, bụi từ các công trường xây dựng, khí thải phương tiện giao thông, tình trạng đường sá xuống cấp và hoạt động đốt nhiên liệu gây ô nhiễm cũng góp phần làm suy giảm chất lượng không khí.

Sự kết hợp của nhiều nguồn phát thải khiến ô nhiễm không khí tại khu vực trở thành vấn đề phức tạp. Trong đó, hoạt động sản xuất công nghiệp và giao thông đô thị tạo ra áp lực thường xuyên, còn điều kiện thời tiết bất lợi khiến các chất ô nhiễm khó phân tán, làm gia tăng mức độ phơi nhiễm của cộng đồng.

Trước tình trạng này, chính quyền đã triển khai các xe phun nước nhằm hạn chế bụi phát tán trên đường phố. Tuy nhiên, đây chủ yếu là giải pháp hỗ trợ kiểm soát bụi tại một số khu vực, khó xử lý triệt để các hạt bụi mịn PM2.5 cũng như những chất ô nhiễm phát sinh từ hoạt động công nghiệp và giao thông.

Thực tế cho thấy, việc kiểm soát ô nhiễm không khí không thể chỉ dựa vào các biện pháp xử lý bụi đã phát tán. Điều quan trọng hơn là phải nhận diện, kiểm soát các nguồn phát thải ngay từ đầu, từ hoạt động sản xuất công nghiệp, phương tiện giao thông đến công trường xây dựng và việc sử dụng nhiên liệu gây ô nhiễm.

Nếu không có giải pháp đồng bộ, các chất ô nhiễm tiếp tục phát sinh và tích tụ trong điều kiện khí tượng bất lợi, khiến chất lượng không khí khó được cải thiện bền vững.

Người lao động thu nhập thấp chịu nhiều rủi ro

Ô nhiễm không khí không chỉ là vấn đề môi trường mà còn tạo ra những hệ lụy đối với đời sống và sinh kế của cộng đồng. Tại các khu vực có nồng độ bụi mịn cao, nhóm lao động thường xuyên hoạt động ngoài trời có nguy cơ phơi nhiễm lớn hơn do thời gian tiếp xúc kéo dài.

Trong khi những người có điều kiện kinh tế tốt hơn có thể chủ động lựa chọn nơi ở, hạn chế hoạt động ngoài trời hoặc trang bị các thiết bị hỗ trợ lọc không khí, người lao động thu nhập thấp thường khó thay đổi nơi sinh sống và công việc. Việc phải duy trì hoạt động mưu sinh trong môi trường ô nhiễm khiến họ có nguy cơ chịu tác động lâu dài đến sức khỏe.

Đáng chú ý, gánh nặng ô nhiễm không khí không chỉ thể hiện ở nguy cơ bệnh tật mà còn có thể kéo theo chi phí chăm sóc sức khỏe, giảm khả năng lao động và ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận dưới góc độ công bằng môi trường, bởi những nhóm có ít điều kiện tự bảo vệ lại thường phải đối mặt với mức độ phơi nhiễm cao.

Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), ô nhiễm không khí có liên quan đến khoảng 17.188 ca tử vong tại Delhi trong năm 2023, tương đương gần 15% tổng số ca tử vong của thành phố.

Những con số này cho thấy ô nhiễm không khí không đơn thuần là vấn đề về chỉ số quan trắc hay thứ hạng của một đô thị trên bản đồ chất lượng không khí. Đằng sau các chỉ số là những rủi ro sức khỏe cộng đồng, gánh nặng kinh tế và những tác động lâu dài đến chất lượng sống của người dân.

Cần kiểm soát phát thải từ gốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Thực trạng tại Loni cho thấy yêu cầu cấp thiết phải triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí một cách toàn diện. Trọng tâm cần đặt vào việc giảm phát thải từ các hoạt động công nghiệp, giao thông và xây dựng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát những cơ sở sản xuất có nguy cơ phát sinh bụi và khí thải lớn.

Bên cạnh đó, việc cải thiện hạ tầng giao thông, kiểm soát bụi trên các tuyến đường, hạn chế hoạt động đốt nhiên liệu gây ô nhiễm và mở rộng hệ thống quan trắc chất lượng không khí sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường đô thị.

Các cơ quan chức năng cũng cần chú trọng cảnh báo chất lượng không khí, cung cấp thông tin kịp thời để người dân chủ động điều chỉnh hoạt động trong những thời điểm ô nhiễm ở mức cao. Đặc biệt, cần có những giải pháp bảo vệ phù hợp đối với nhóm lao động ngoài trời, người thu nhập thấp và cộng đồng sinh sống gần các khu công nghiệp.

Từ câu chuyện tại Loni có thể thấy, cải thiện chất lượng không khí không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường mà còn là yêu cầu bảo vệ sức khỏe, duy trì sinh kế và bảo đảm quyền được sống trong môi trường an toàn của cộng đồng.

Một đô thị phát triển bền vững không thể chỉ được đánh giá qua tốc độ đô thị hóa hay quy mô sản xuất công nghiệp, mà còn phải được nhìn nhận từ chất lượng môi trường sống và khả năng bảo vệ sức khỏe người dân trước những tác động của ô nhiễm.

Ô nhiễm bụi mịn nghiêm trọng, Ấn Độ siết kiểm soát các nguồn phát thải tại thủ đô

Hải Đăng