Ngày 10/11, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội thảo lấy ý kiến hồ sơ dự án Luật Cấp, thoát nước, với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật. Nhiều vấn đề thực tiễn được đưa ra thảo luận, từ phân chia vùng cấp nước, chuyển giao tài sản, chi phí di dời công trình đến cơ chế giá dịch vụ và trách nhiệm quản lý, vận hành hệ thống.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng của việc xây dựng Luật Cấp, thoát nước là hình thành hành lang pháp lý đồng bộ, khả thi, giải quyết những bất cập trong thực tiễn và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ người dân. Đặc biệt, không thể để những vướng mắc trong quản lý, định giá hay chuyển giao tài sản khiến người dân phải sử dụng nguồn nước không bảo đảm chất lượng.

Tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý và đầu tư cấp nước

Tại Hội thảo, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, yêu cầu đối với dịch vụ cấp nước hiện nay không chỉ là bảo đảm nguồn cung mà còn phải kiểm soát chất lượng nước sạch. Do đó, dự thảo Luật cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật về tài nguyên nước, thủy lợi, bảo vệ môi trường và những lĩnh vực có liên quan.

Một trong những vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm là cơ chế tiếp nhận, mua lại và chuyển giao các hệ thống cấp nước đã được đầu tư. Theo phản ánh, quá trình này còn gặp khó khăn do thiếu quy định cụ thể về định giá tài sản, phương thức thỏa thuận và thủ tục chuyển giao, nhất là đối với các doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Bên cạnh đó, việc phân chia và điều chỉnh vùng phục vụ cấp nước cũng đặt ra nhiều bất cập. Đại diện Công ty Cổ phần Cấp nước Đà Nẵng phản ánh tình trạng doanh nghiệp đã được giao khu vực phục vụ, đầu tư mạng lưới nhưng sau đó quy hoạch thay đổi, một phần địa bàn được phân chia cho đơn vị khác, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và thu hồi vốn.

Đại diện Công ty Cổ phần Nước sạch số 2 Hà Nội cũng đề nghị làm rõ điều kiện điều chỉnh vùng cấp nước, cơ chế bồi hoàn tài sản và việc lựa chọn đơn vị cung cấp nước khi mở rộng mạng lưới. Những vấn đề này cần được quy định minh bạch nhằm bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp, đồng thời tránh tình trạng chồng lấn địa bàn, gây khó khăn trong tổ chức cung cấp dịch vụ.

Đối với các khu đô thị mới, đại diện Công ty Cổ phần Nước sạch Bắc Ninh kiến nghị đơn vị cấp nước được tham gia ý kiến về thiết kế mạng lưới ngay từ đầu, hạn chế tình trạng công trình sau khi hoàn thành và bàn giao không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, gây khó khăn cho công tác quản lý, vận hành.

Một vướng mắc khác là chi phí di dời đường ống cấp nước khi triển khai các dự án giao thông. Đại diện doanh nghiệp cấp nước Thanh Hóa và Hà Nội cho rằng, nhiều công trình đã được đầu tư trước, nhưng khi dự án giao thông triển khai sau, doanh nghiệp phải di dời hệ thống đường ống, phát sinh chi phí lớn. Vì vậy, cần có cơ chế bồi hoàn hợp lý, tránh để đơn vị cấp nước phải gánh toàn bộ thiệt hại.

Từ thực tiễn địa phương, đại diện Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai đề nghị cụ thể hóa chính sách khuyến khích đầu tư, làm rõ nguồn kinh phí lập kế hoạch phát triển cấp, thoát nước và xây dựng cơ sở dữ liệu. Đặc biệt, cần có lộ trình xử lý nước thải phù hợp với điều kiện của khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Các đại biểu cũng đề xuất hoàn thiện quy định về cấp nước liên tỉnh, bảo đảm an ninh nguồn nước sinh hoạt, khai thác nước từ hồ thủy điện, bảo vệ công trình quốc phòng, quản lý thoát nước và chống ngập đô thị.

Đặt chất lượng nước và lợi ích người dân lên hàng đầu

Đánh giá các ý kiến tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho rằng, bên cạnh những vấn đề về cấp nước, dự thảo Luật cần dành sự quan tâm tương xứng hơn cho lĩnh vực thoát nước, xử lý nước thải và kiểm soát ngập úng đô thị.

Theo Thứ trưởng, tỷ lệ nước thải được xử lý hiện mới đạt khoảng 17 - 18%, trong khi nhu cầu đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải ngày càng lớn nhưng việc huy động nguồn lực vẫn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế chuyển từ thu phí sang giá dịch vụ xử lý nước thải, phương thức thu và mối liên hệ với dịch vụ cấp nước nhằm tạo nguồn lực ổn định, thu hút đầu tư vào hạ tầng môi trường.

Đối với kế hoạch cấp nước an toàn, Thứ trưởng cho rằng có thể giao doanh nghiệp phê duyệt nhưng phải gắn với trách nhiệm giám sát của chính quyền địa phương thông qua việc tham gia ý kiến hoặc thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước.

Về điều chỉnh vùng phục vụ, cần xác định rõ điều kiện và căn cứ thực hiện, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp đã đầu tư. Tuy nhiên, Nhà nước cũng phải có cơ chế thu hồi vùng phục vụ trong trường hợp doanh nghiệp chậm triển khai đầu tư hoặc cung cấp nước không bảo đảm chất lượng.

Đặc biệt, đối với việc chuyển giao tài sản giữa các đơn vị cấp nước đô thị và nông thôn, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh phải lấy lợi ích người dân làm trọng tâm. Nếu hệ thống hoạt động không hiệu quả, chất lượng nước không bảo đảm, địa phương cần chủ động có phương án xử lý, không để những vướng mắc về định giá, bàn giao tài sản kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ thiết yếu.

Thứ trưởng cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế bồi hoàn đối với các công trình cấp nước được đầu tư đúng quy hoạch, có đầy đủ hồ sơ pháp lý nhưng phải di dời để phục vụ dự án giao thông, qua đó hạn chế lãng phí nguồn lực xã hội.

Theo định hướng hoàn thiện dự thảo, cần xác lập nguyên tắc quản lý rõ ràng, tăng tính chủ động và thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh trong giải quyết các tình huống phát sinh, tránh những quy định cứng nhắc, thiếu khả năng áp dụng trong thực tế.

Việc hoàn thiện Luật Cấp, thoát nước được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý cho quản lý đồng bộ hạ tầng cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải. Qua đó, không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ nước sạch, bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, giảm ô nhiễm môi trường và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

Chuyên đề: Hà Nội trước bài toán giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải (Bài 1): Bài toán đồng thuận từ chính sách đến thực tiễn

Khang Vũ