TP. Hồ Chí Minh đang tổ chức lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố về quản lý và phát triển không gian xanh đô thị. Đây được xem là một trong những định hướng nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất công, bổ sung diện tích cây xanh và cải thiện chất lượng môi trường sống trong bối cảnh đô thị ngày càng chịu nhiều áp lực từ quá trình đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Theo định hướng của dự thảo, việc phát triển không gian xanh không chỉ tập trung vào tăng số lượng công viên, vườn hoa mà còn hướng tới tổ chức lại các khu vực đất công chưa được khai thác, sử dụng hiệu quả. Những khu đất đang để trống hoặc chưa có nhu cầu sử dụng ngay có thể được xem xét chuyển đổi thành không gian phục vụ cộng đồng, tùy theo quy hoạch, vị trí và thời gian dự kiến sử dụng.

Một trong những nội dung đáng chú ý là ưu tiên bố trí không gian xanh tại những khu vực còn thiếu công viên, cây xanh và không gian sinh hoạt công cộng. Các địa bàn có mật độ dân cư cao, thường xuyên chịu áp lực ngập úng, có nguy cơ xuất hiện hiệu ứng đảo nhiệt đô thị hoặc thiếu địa điểm vui chơi, thể thao cũng thuộc nhóm được quan tâm.

Định hướng này cho thấy việc phân bổ không gian xanh sẽ gắn nhiều hơn với nhu cầu thực tế của người dân và những vấn đề môi trường tại từng khu vực, thay vì chỉ chú trọng các chỉ tiêu diện tích cây xanh trong quy hoạch.

Tùy theo thời gian dự kiến sử dụng đất, thành phố đề xuất nhiều phương án tổ chức không gian xanh với quy mô và chức năng khác nhau. Đối với những khu đất chỉ có thể sử dụng tạm thời trong thời gian ngắn, giải pháp được khuyến khích là trồng cỏ, hoa, cây xanh phân tán và cây bóng mát có khả năng di dời. Một số khu vực có thể bố trí thêm chậu cây, vườn hoa, sân chơi, sân thể thao ngoài trời và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Với những khu đất có thời gian sử dụng trung hạn, thành phố định hướng hình thành các công viên cây xanh, khu thể thao, đường đi bộ, quảng trường xanh và những công trình hạ tầng xanh phù hợp. Trong khi đó, các khu đất có khả năng sử dụng tạm thời dài hơn có thể được tổ chức thành công viên kết hợp mặt nước, không gian sinh hoạt cộng đồng và các công trình phụ trợ có kết cấu linh hoạt, dễ tháo dỡ, di chuyển khi cần thiết.

Cách tiếp cận này nhằm tận dụng quỹ đất chưa được khai thác, hạn chế tình trạng đất công bỏ trống kéo dài, đồng thời tạo thêm những khoảng không gian xanh phục vụ đời sống đô thị. Việc lựa chọn hình thức phát triển cũng được đặt trong mối quan hệ với chức năng quy hoạch và khả năng sử dụng đất trong tương lai, tránh ảnh hưởng đến các kế hoạch đầu tư, phát triển đô thị đã được xác định.

Đặc biệt, dự thảo Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phát triển không gian xanh gắn với hệ thống sông, kênh, rạch, hồ, ao và các vùng trũng tự nhiên. Đây là những khu vực có vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, tiếp nhận và lưu giữ nước mưa, góp phần giảm áp lực lên hệ thống thoát nước đô thị.

Đối với những khu đất tiếp giáp sông, kênh, rạch, thành phố định hướng ưu tiên tổ chức đường đi bộ, không gian mở, cảnh quan ven nước và các giải pháp hạ tầng xanh. Cùng với đó, dự thảo đặt ra yêu cầu nghiêm cấm tự ý san lấp, lấn chiếm mặt nước hoặc triển khai các hoạt động làm suy giảm chức năng thoát nước, điều hòa nước và giá trị sinh thái của những khu vực này.

Đáng chú ý, các giải pháp hạ tầng xanh như vườn mưa, rãnh sinh học, bề mặt thấm nước, vùng trũng sinh thái và hồ điều hòa cũng được khuyến khích áp dụng. Những giải pháp này giúp tăng khả năng nước mưa thấm xuống đất, hạn chế dòng chảy mặt và điều tiết lượng nước tập trung trong thời gian ngắn khi xuất hiện mưa lớn.

Trong điều kiện TP. Hồ Chí Minh thường xuyên đối mặt với áp lực ngập úng, nhiệt độ đô thị gia tăng và những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, việc kết hợp cây xanh với mặt nước và các cấu trúc thấm nước có ý nghĩa không chỉ về cảnh quan mà còn góp phần cải thiện khả năng chống chịu của đô thị.

Thay vì chỉ phát triển cây xanh theo hướng trang trí, các không gian công cộng được định hướng đảm nhận đồng thời nhiều chức năng: tạo bóng mát, cải thiện vi khí hậu, điều tiết nước mưa, bảo vệ các yếu tố sinh thái và phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng đô thị xanh, thích ứng với những diễn biến thời tiết cực đoan.

Một nội dung khác được đề cập trong dự thảo là gắn kết không gian xanh với hệ thống giao thông công cộng. Theo đó, việc tổ chức các khu vực cây xanh, không gian công cộng cần được tính toán đồng bộ tại những khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), xung quanh các nhà ga đường sắt đô thị và những đầu mối giao thông lớn.

Cách tổ chức này được kỳ vọng tạo ra sự kết nối thuận tiện giữa giao thông công cộng với các không gian sinh hoạt, vui chơi, nghỉ ngơi ngoài trời. Qua đó, không gian xanh không chỉ là những khu vực độc lập mà trở thành một bộ phận trong cấu trúc đô thị, góp phần nâng cao chất lượng môi trường và chất lượng sống của người dân.

Để bảo đảm việc triển khai có cơ sở quản lý, dự thảo quy định UBND TP. Hồ Chí Minh chỉ đạo rà soát, xây dựng và thường xuyên cập nhật danh mục quỹ đất có khả năng phát triển không gian xanh. Danh mục này phải được công khai theo quy định, trong đó thể hiện những thông tin cơ bản như vị trí, diện tích, hiện trạng sử dụng, cơ quan quản lý, chức năng quy hoạch, thời gian dự kiến sử dụng tạm thời và hình thức phát triển không gian xanh.

Việc công khai thông tin quỹ đất được kỳ vọng giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài sản công, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân theo dõi và tham gia góp ý đối với phương án sử dụng đất. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để thành phố lựa chọn những khu vực có khả năng triển khai trước, phù hợp với nhu cầu dân sinh và yêu cầu cải thiện môi trường tại từng địa bàn.

Thông qua dự thảo Nghị quyết, TP. Hồ Chí Minh hướng tới từng bước chuyển đổi những khu đất công chưa sử dụng thành công viên, vườn hoa và không gian sinh hoạt cộng đồng. Nếu được tổ chức đồng bộ với quy hoạch thoát nước, bảo vệ mặt nước và hạ tầng giao thông, những khu vực này có thể đóng góp thiết thực vào việc giảm áp lực môi trường, cải thiện vi khí hậu và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Việc lấy ý kiến đối với dự thảo là bước quan trọng để hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác quản lý, phát triển không gian xanh đô thị. Tuy nhiên, hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng rà soát quỹ đất, công khai thông tin, tổ chức thực hiện và duy trì các không gian xanh sau khi hình thành. Đây cũng là yếu tố quyết định để những khu đất còn bỏ trống thực sự trở thành tài sản môi trường có giá trị, phục vụ cộng đồng và mục tiêu phát triển đô thị bền vững.

TP.HCM dự kiến chi hơn 15.200 tỷ đồng cải tạo các tuyến kênh, rạch ô nhiễm, nâng cao chất lượng đô thị

Công Khang