Ưu tiên cấp nước sinh hoạt khi nguồn nước suy giảm

Tại Văn bản số 2039/KCHT-CTN gửi Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) góp ý dự thảo Kịch bản nguồn nước mùa cạn 2026-2027 trên các lưu vực sông Cửu Long, Srêpốk và Sê San, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề nghị bổ sung các giải pháp cụ thể nhằm bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, chủ động ứng phó với tình trạng hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Theo Cục, việc xây dựng và công bố kịch bản nguồn nước mùa cạn trên ba lưu vực sông có ý nghĩa quan trọng, giúp các bộ, ngành và địa phương chủ động trong khai thác, sử dụng, điều hòa, phân phối tài nguyên nước, đồng thời chuẩn bị phương án ứng phó với nguy cơ thiếu nước.

Trên cơ sở nghiên cứu dự thảo và Chỉ thị số 39/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Niño năm 2026-2027, Cục cơ bản thống nhất với nội dung các kịch bản. Tuy nhiên, cơ quan này đề nghị cụ thể hóa nguyên tắc ưu tiên phân bổ nguồn nước cho hoạt động khai thác, sản xuất và cung cấp nước sạch sinh hoạt trong trường hợp nguồn nước không đáp ứng đầy đủ nhu cầu sử dụng.

Đặc biệt, cần duy trì nguồn nước tại các vị trí khai thác của công trình cấp nước sinh hoạt trong quá trình điều hòa, phân phối tài nguyên nước. Đây là điều kiện quan trọng để hạn chế nguy cơ gián đoạn cấp nước, nhất là tại những khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn nước mặt và thường xuyên chịu tác động của hạn hán, xâm nhập mặn.

Cục cũng đề nghị UBND cấp tỉnh rà soát các nhà máy nước, công trình cấp nước tập trung có nguy cơ thiếu nguồn nước thô hoặc phải giảm công suất; xác định nhu cầu cấp nước thiết yếu, khả năng duy trì cấp nước, nguồn và công suất dự phòng.

Các địa phương cần chủ động huy động nguồn cấp thay thế, tổ chức kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống cấp nước khi cần thiết. Các đơn vị cấp nước phải xây dựng phương án vận hành phù hợp, kịp thời báo cáo nguy cơ gián đoạn cấp nước và đề xuất giải pháp xử lý.

Đối với trường hợp cần khai thác nước vượt lưu lượng ghi trong giấy phép để duy trì cấp nước sinh hoạt khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc sự cố ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng, Cục đề nghị UBND cấp tỉnh chủ động tổ chức các biện pháp khẩn cấp theo thẩm quyền.

Việc huy động công trình cấp nước trong tình huống này cần được xác định bằng văn bản, làm rõ tình huống, thời gian, phạm vi, công trình và đơn vị cấp nước được huy động; đồng thời ghi nhận đầy đủ lưu lượng, thời gian khai thác và nhu cầu thực tế để phục vụ việc xem xét, áp dụng quy định về tình thế cấp thiết tại Nghị định số 290/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Bên cạnh đó, cần tăng cường chia sẻ thông tin về lưu lượng, mực nước, chất lượng nguồn nước, độ mặn và kế hoạch điều tiết hồ chứa giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành công trình thủy lợi, hồ chứa và đơn vị cấp nước. Việc cập nhật thông tin kịp thời sẽ giúp các đơn vị chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác, lấy nước, bảo đảm cấp nước sinh hoạt trong suốt mùa cạn.

Rà soát từng lưu vực, chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng

Đối với lưu vực sông Cửu Long, dự thảo kịch bản cảnh báo nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng trên diện rộng trong tình huống bất lợi, đặc biệt tại khu vực cuối nguồn, ven biển, vùng chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn và bán đảo Cà Mau.

Trước nguy cơ này, Cục đề nghị các địa phương rà soát nhà máy nước, công trình cấp nước tập trung có khả năng thiếu nguồn nước thô hoặc phải giảm công suất; xác định thời gian có thể duy trì cấp nước, khả năng trữ nước và công suất dự phòng để ứng phó trong những tháng cao điểm mùa cạn.

Tại các vùng lợ - mặn, ven biển, bán đảo Cà Mau, vùng cù lao và những khu vực thường xuyên thiếu nước sinh hoạt, cần xác định cụ thể địa bàn, công trình cần hỗ trợ; đánh giá khả năng kết nối, chuyển tải nước giữa các hệ thống và xây dựng phương án cấp nước trực tiếp cho người dân khi cần thiết.

Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi cũng cần phối hợp với đơn vị cấp nước xác định vị trí, thời điểm và nhu cầu lấy nước thô phục vụ sinh hoạt. Đây là cơ sở để tổ chức điều tiết, chuyển nước, kiểm soát mặn, giữ ngọt, đặc biệt trong thời kỳ xâm nhập mặn đạt đỉnh.

Đối với lưu vực sông Sê San, Cục đề nghị UBND các tỉnh Gia Lai và Quảng Ngãi rà soát những công trình cấp nước sinh hoạt khai thác nguồn nước tại khu vực hạ du hồ chứa, có nguy cơ bị ảnh hưởng khi dòng chảy suy giảm.

Các địa phương cần xác định nhu cầu và thời điểm lấy nước, khả năng duy trì cấp nước, nguồn dự phòng; đồng thời phối hợp với đơn vị vận hành hồ chứa thống nhất kế hoạch lấy nước, đề xuất phương án điều tiết phù hợp với quy trình vận hành, trong đó ưu tiên bảo đảm nhu cầu nước sinh hoạt.

Cùng với đó, cần đánh giá khả năng kết nối, chuyển tải và hỗ trợ giữa các công trình, chuẩn bị phương án cấp nước thay thế cho những khu vực có nguy cơ thiếu nước.

Tại lưu vực sông Srêpốk, Cục đề nghị UBND các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng rà soát các công trình khai thác nước dưới đất tại khu vực có nguy cơ suy giảm mực nước; các công trình lấy nước trực tiếp từ sông, suối có nguy cơ thiếu nước trong mùa cạn.

Trên cơ sở rà soát, các địa phương cần xác định khả năng duy trì cấp nước, nguồn dự phòng và phương án kết nối giữa các hệ thống. Đối với công trình sử dụng nguồn nước từ hồ chứa hoặc khai thác tại khu vực hạ du hồ chứa, cần xác định rõ vị trí, lưu lượng và thời điểm lấy nước phục vụ sinh hoạt; phối hợp với đơn vị vận hành hồ chứa cập nhật thông tin, đề xuất phương án bảo đảm nguồn nước phù hợp với quy trình vận hành và các quy định liên quan.

Việc chủ động rà soát công trình, xác định nhu cầu và chuẩn bị nguồn cấp thay thế tại từng lưu vực được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trong mùa cạn 2026-2027, nhất là tại những khu vực thường xuyên chịu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn.

Siết quy trình vận hành liên hồ, chủ động ứng phó lũ và hạn hán

Minh Anh