Ưu tiên an toàn công trình, bảo đảm nguồn nước hạ du

Ông Phạm Tuấn Anh, Cục trưởng Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương), vừa ký Quyết định số 204/QĐ-ATMT về việc phê duyệt Quy trình vận hành hồ chứa thủy điện Bắc Mê.

Quy trình áp dụng đối với Tổng công ty Cổ phần Thương mại xây dựng, các tổ chức, cá nhân khai thác đập, hồ chứa nước có liên quan và những cơ quan, đơn vị tham gia công tác vận hành công trình.

Thủy điện Bắc Mê được xây dựng trên sông Gâm, thuộc địa phận các xã Bắc Mê, Đường Hồng (tỉnh Tuyên Quang); một phần lòng hồ nằm trên địa bàn các xã Quảng Lâm, Nam Quang, Yên Thổ, Bảo Lâm (tỉnh Cao Bằng). Đây là công trình thủy điện cấp II, có công suất lắp máy 45 MW.

Hồ chứa có dung tích toàn bộ 23,65 triệu m³, trong đó dung tích chết là 20,27 triệu m³. Mực nước dâng bình thường ở cao trình 138 m, mực nước chết ở cao trình 136,81 m. Theo thông số thiết kế, lưu lượng đỉnh lũ ứng với tần suất 1% là 5.697 m³/s; lưu lượng đỉnh lũ kiểm tra ứng với tần suất 0,2% là 6.955 m³/s.

Quy trình vận hành mới thay thế Quyết định số 4915/QĐ-BCT ngày 29/12/2017 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về việc ban hành Quy trình vận hành hồ chứa thủy điện Bắc Mê.

Theo quy định mới, trong mùa lũ, nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an toàn công trình đầu mối, chủ động phòng ngừa các tình huống bất trắc, đồng thời bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân khu vực thượng lưu, hạ lưu hồ chứa.

Cụ thể, mực nước hồ không được vượt cao trình mực nước lũ kiểm tra 140,36 m. Việc vận hành hồ đồng thời phải đáp ứng yêu cầu cấp nước cho hạ du, duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông và bảo đảm phát điện.

Trong mùa kiệt, thứ tự ưu tiên được xác định gồm: bảo đảm an toàn công trình; đáp ứng nhu cầu sử dụng nước ở hạ du và duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông; sau đó mới xem xét hiệu quả cấp nước và phát điện.

Đáng chú ý, trước mùa lũ, mực nước hồ không được vượt cao trình mực nước dâng bình thường 138 m. Trường hợp cơ quan khí tượng thủy văn dự báo có lũ lớn về hồ hoặc xuất hiện tình huống thiên tai bất thường trong 48 giờ tới, đơn vị vận hành phải báo cáo ngay Trưởng ban Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Tuyên Quang để xem xét, quyết định việc hạ thấp mực nước hồ, dành dung tích đón lũ, góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du.

Quá trình vận hành phải căn cứ vào dự báo khí tượng thủy văn, số liệu quan trắc lượng mưa, lưu lượng nước về hồ, mực nước thượng lưu, hạ lưu và khả năng gia tăng mực nước hồ. Việc đóng, mở cửa van phải thực hiện đúng trình tự, tránh gây biến động đột ngột dòng chảy, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân sinh sống ven sông.

Xả nước phải thông báo trước ít nhất 2 giờ

Một trong những nội dung đáng chú ý của quy trình vận hành mới là quy định cụ thể về trách nhiệm thông tin, cảnh báo trước và trong quá trình xả nước, nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn cho khu vực hạ du.

Theo đó, trước khi xả nước qua các cửa van đập tràn, Tổng công ty Cổ phần Thương mại xây dựng phải thông báo cho cơ quan khí tượng thủy văn, cơ quan quản lý và chính quyền địa phương có liên quan để kịp thời truyền tin đến người dân, chủ động triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn.

Thời gian thông báo phải trước ít nhất 2 giờ so với thời điểm thực hiện lệnh vận hành xả nước, trừ trường hợp khẩn cấp hoặc bất thường. Nội dung thông báo phải nêu rõ lý do xả nước, mực nước hồ hiện tại, thời điểm bắt đầu xả, lưu lượng nước về hồ và lưu lượng xả.

Quy trình cũng quy định cụ thể tín hiệu còi cảnh báo tương ứng với từng tình huống vận hành. Khi các cửa van đập tràn đang đóng hoàn toàn, trước khi xả nước 30 phút, đơn vị vận hành phải phát 3 hồi còi, mỗi hồi kéo dài 20 giây, cách nhau 10 giây.

Trường hợp mở thêm nấc cửa van đập tràn, phải phát 2 hồi còi, mỗi hồi dài 30 giây, cách nhau 10 giây. Riêng tình huống cần xả nước khẩn cấp để bảo đảm an toàn công trình, tín hiệu cảnh báo gồm 5 hồi còi, mỗi hồi dài 30 giây, cách nhau 5 giây.

Bên cạnh tín hiệu còi, đơn vị vận hành phải sử dụng hệ thống cảnh báo khu vực hạ du, loa phóng thanh và các phương tiện thông tin phù hợp. Đồng thời, bố trí lực lượng kiểm tra khu vực hạ du trước, trong và sau khi xả nước để kịp thời phát hiện, xử lý các tình huống có nguy cơ mất an toàn.

Về yêu cầu duy trì dòng chảy, thủy điện Bắc Mê phải bảo đảm dòng chảy tối thiểu thường xuyên, liên tục sau đập theo quy định của Luật Tài nguyên nước và giấy phép khai thác, sử dụng nước mặt được cấp.

Đặc biệt, trong thời gian hồ thủy điện Tuyên Quang thực hiện xả nước theo Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng, thủy điện Bắc Mê phải sẵn sàng xả nước khi có yêu cầu của cấp có thẩm quyền, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ cấp nước của thủy điện Tuyên Quang.

Việc ban hành quy trình vận hành mới được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác hồ chứa thủy điện Bắc Mê, đồng thời tăng cường khả năng phối hợp giữa đơn vị vận hành với các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong công tác phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn cho người dân khu vực hạ du.

Đà Nẵng: Nhiều hồ thủy điện, thủy lợi đồng loạt điều tiết xả nước

Khánh An