Ngày 6/11/2026, tại Monchique (Bồ Đào Nha), Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) chính thức công bố Danh sách 100 địa điểm Di sản địa chất lần thứ ba (The Third 100 IUGS Geological Heritage Sites). Đáng chú ý, Việt Nam có đại diện là “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, được lựa chọn và ghi danh tại danh sách này.

Theo công bố của IUGS, Tràng An mang mã số 283, được giới thiệu tại trang 95 của ấn phẩm The Third 100 Catalogue. Đây là sự ghi nhận có ý nghĩa đối với những giá trị địa chất đặc sắc của khu vực, đồng thời tiếp tục khẳng định vị thế của Tràng An trong hệ thống di sản có giá trị nổi bật trên phạm vi quốc tế.

Hình mẫu tiêu biểu của địa hình karst nhiệt đới

Điểm đặc biệt làm nên giá trị địa chất của Tràng An là quá trình hình thành và biến đổi địa hình karst nhiệt đới qua những giai đoạn dài của lịch sử tự nhiên. IUGS đánh giá đây là một trong những hình mẫu tiêu biểu hàng đầu thế giới về địa hình karst nhiệt đới từng bị biển xâm thực, nhưng hiện đã nổi lên trên đất liền.

Giá trị khoa học của khu vực được thể hiện qua hệ thống núi đá vôi dạng tháp, dạng nón, các thung lũng kín và mạng lưới hang động phong phú. Đặc biệt, những dấu tích của các giai đoạn biển tiến trong quá khứ như ngấn ăn mòn, nền mài mòn và các lớp tích tụ vỏ sinh vật biển đã cung cấp những bằng chứng quan trọng về lịch sử biến đổi địa chất của khu vực.

Những đặc điểm này không chỉ tạo nên cảnh quan thiên nhiên độc đáo mà còn có giá trị lớn đối với nghiên cứu khoa học. Thông qua việc khảo sát, phân tích các cấu trúc địa chất và dấu tích cổ, các nhà khoa học có thể tìm hiểu sâu hơn về quá trình tiến hóa địa hình, sự biến động mực nước biển cũng như những thay đổi của môi trường tự nhiên trong các thời kỳ địa chất khác nhau.

Có thể nói, Tràng An không đơn thuần là một cảnh quan núi đá vôi đẹp mắt, mà còn là một không gian lưu giữ những tư liệu tự nhiên quý giá về lịch sử hình thành và biến đổi của Trái đất.

Khẳng định giá trị di sản, mở ra cơ hội phát triển bền vững

Trước khi được IUGS ghi danh trong Danh sách 100 Di sản địa chất thế giới, năm 2014, Quần thể danh thắng Tràng An đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới. Đây là sự công nhận đối với những giá trị nổi bật của Tràng An trên cả phương diện tự nhiên và văn hóa.

Việc tiếp tục được cộng đồng khoa học địa chất quốc tế ghi nhận đã bổ sung một góc nhìn quan trọng về giá trị của di sản. Nếu danh hiệu UNESCO nhấn mạnh tính toàn diện của các giá trị văn hóa và thiên nhiên, thì sự ghi danh của IUGS tập trung làm nổi bật những đặc điểm địa chất có ý nghĩa khoa học đặc biệt của khu vực.

Sự kiện này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để Ninh Bình nâng cao vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế, đồng thời mở rộng các hoạt động hợp tác nghiên cứu khoa học, giáo dục di sản và phát triển những sản phẩm du lịch chuyên biệt.

Trong đó, du lịch địa chất có thể trở thành một hướng khai thác tiềm năng. Thông qua các chương trình tham quan kết hợp tìm hiểu cấu trúc địa chất, lịch sử hình thành hang động, dấu tích biển cổ và sự biến đổi của cảnh quan tự nhiên, du khách không chỉ được trải nghiệm vẻ đẹp của Tràng An mà còn có cơ hội tiếp cận những tri thức khoa học về môi trường và lịch sử Trái đất.

Tuy nhiên, việc phát huy giá trị di sản cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Những hoạt động du lịch, dịch vụ và khai thác các giá trị kinh tế cần tuân thủ yêu cầu bảo vệ tính toàn vẹn của di sản, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và cảnh quan địa chất, đồng thời bảo đảm lợi ích chính đáng của cộng đồng địa phương.

Sự ghi danh của IUGS vì thế không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh một giá trị địa chất đặc sắc của Việt Nam, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Đây cũng là cơ hội để Tràng An tiếp tục khẳng định vai trò của một di sản có giá trị toàn cầu, nơi các giá trị địa chất, thiên nhiên, văn hóa và sinh kế cộng đồng cùng được gìn giữ, phát huy theo định hướng phát triển bền vững.

Quảng Trị quảng bá du lịch xanh, phát huy giá trị di sản hướng tới APEC 2027

Mai Hạ