Hàng nghìn loài động vật có nguy cơ mất sinh cảnh

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học Science cho thấy, nước biển dâng trong những thập niên tới có thể tác động đến môi trường sống của hàng nghìn loài động vật trên thế giới, từ các loài chim, thú đến bò sát và lưỡng cư.

Nghiên cứu phân tích 34.120 loài động vật có xương sống trên cạn, tương đương khoảng 90% tổng số loài đã được biết đến. Các nhà khoa học đối chiếu bản đồ phân bố sinh cảnh của từng loài với những mô hình dự báo mực nước biển vào năm 2050 và 2100, dựa trên 5 kịch bản phát thải khí nhà kính khác nhau.

Ngoài yếu tố nước biển dâng, nhóm nghiên cứu còn tính đến ảnh hưởng của thủy triều, sự khác biệt về mực nước biển giữa các khu vực và tình trạng sụt lún hoặc nâng lên của địa hình.

Kết quả phân tích cho thấy, khoảng 14.300 - 15.300 loài động vật có thể bị ngập một phần môi trường sống do mực nước biển gia tăng. Trong số này, nhóm chim được dự báo chịu tác động lớn nhất, với khoảng 57 - 63% số loài có nguy cơ bị ảnh hưởng. Tỷ lệ tương ứng ở nhóm thú là 47 - 52%, bò sát từ 28 - 36% và lưỡng cư từ 20 - 24%.

Đặc biệt, trong kịch bản phát thải khí nhà kính ở mức cao nhất, đến năm 2100 có thể có 109 loài mất hơn 10% diện tích môi trường sống, tăng đáng kể so với con số 18 loài vào năm 2050.

Một số loài được xác định có nguy cơ mất khoảng một nửa sinh cảnh hiện tại, trong đó có thằn lằn giun Amphisbaena littoralis, thằn lằn chuckwalla Catalina và cóc Restinga.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những loài vốn đã nằm trong nhóm bị đe dọa có mức độ tổn thương cao hơn đáng kể. Tỷ lệ sinh cảnh có nguy cơ bị mất ở nhóm này trung bình cao gấp khoảng 5 lần so với những loài ít được quan ngại về tình trạng bảo tồn.

Đông Nam Á trở thành điểm nóng về nguy cơ mất đa dạng sinh học

Đáng chú ý, Đông Nam Á được xác định là khu vực có nguy cơ cao về suy giảm môi trường sống của động vật do nước biển dâng, đặc biệt đối với những loài quý hiếm và có phạm vi phân bố hẹp.

Đặc điểm địa lý với nhiều đảo và vùng đất ven biển khiến các quần thể động vật tại đây dễ bị tổn thương trước sự thay đổi của mực nước biển. Khi nước biển lấn sâu vào đất liền, diện tích sinh cảnh tự nhiên bị thu hẹp, trong khi khả năng di chuyển đến những khu vực an toàn hơn của nhiều loài bị hạn chế.

Các loài sinh sống trên đảo được đánh giá là nhóm đặc biệt dễ chịu tác động. Do diện tích đất liền có giới hạn, chúng thường không có nhiều lựa chọn để dịch chuyển khi môi trường sống bị ngập hoặc biến đổi.

Không chỉ làm mất đi diện tích cư trú, tình trạng thu hẹp sinh cảnh còn có thể khiến các quần thể động vật bị chia cắt, làm giảm khả năng tìm kiếm thức ăn, sinh sản và duy trì số lượng cá thể trong tự nhiên.

Đây là thách thức lớn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học, nhất là tại những khu vực có nhiều loài đặc hữu, quý hiếm và đang chịu sức ép từ các hoạt động phát triển của con người.

Mở rộng khu bảo tồn, chủ động thích ứng với nước biển dâng

Bên cạnh việc xác định những khu vực có nguy cơ bị ngập, nghiên cứu còn nhận diện các địa điểm có tiềm năng trở thành nơi trú ẩn an toàn cho động vật khi mực nước biển tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, một vấn đề đáng lo ngại là hơn 96% các khu vực được xác định có tiềm năng trở thành nơi trú ẩn hiện nằm ngoài phạm vi các khu bảo tồn. Điều này cho thấy khoảng trống đáng kể trong quy hoạch và quản lý không gian bảo tồn thiên nhiên trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Trước thực trạng trên, các nhà khoa học đề xuất chính phủ các quốc gia cần xem xét mở rộng mạng lưới khu bảo tồn, đồng thời hạn chế các hoạt động phát triển đô thị tại những khu vực có khả năng trở thành nơi cư trú an toàn cho động vật trong tương lai.

Đối với những loài có nguy cơ mất phần lớn môi trường sống, các biện pháp bảo tồn chủ động, trong đó có nhân giống bảo tồn, cũng cần được cân nhắc nhằm hạn chế nguy cơ suy giảm quần thể.

Kết quả nghiên cứu là lời cảnh báo về những hệ lụy của nước biển dâng đối với hệ sinh thái tự nhiên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, bảo vệ các sinh cảnh ven biển, duy trì hành lang sinh thái và mở rộng không gian bảo tồn cần được xem là những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược thích ứng.

Nếu không có các giải pháp ứng phó kịp thời, sự thu hẹp môi trường sống có thể khiến nhiều loài động vật mất đi điều kiện tồn tại tự nhiên, làm gia tăng sức ép lên đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến sự cân bằng của các hệ sinh thái trên toàn cầu.

Ninh Bình: Khởi tố 19 bị can liên quan đến xâm hại động vật hoang dã, nguồn lợi thủy sản

Hải Đăng