Chiều 13/11, tại Nhà Quốc hội, UBTVQH họp cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung thảo luận. Dự phiên họp có Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; đại diện lãnh đạo các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ, Kiểm toán Nhà nước, Văn phòng Chính phủ và một số bộ, ngành khác.

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề liên quan đến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh nhóm nội dung trọng tâm mà cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý theo ý kiến của Quốc hội.

Về lượng hóa tiêu chí môi trường, xác định yếu tố nhạy cảm môi trường, cần phân cấp, phân quyền gắn với hậu kiểm, phân định thẩm quyền trong giải quyết các vấn đề về môi trường liên vùng, liên tỉnh, tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, cơ quan thẩm tra và nhiều đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã bổ sung quy định cụ thể hơn tiêu chí về môi trường trong dự thảo luật, bổ sung một số yếu tố về di dân tái định cư, xả nước thải và nguồn nước và phục vụ mục đích cấp nước sinh hoạt, xả nước thải và khu vực dân cư tập trung vào yếu tố nhạy cảm về môi trường.

Tiếp tục phân quyền cho địa phương trong thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), cấp giấy phép môi trường, chuyển nhiều đối tượng sang đăng ký môi trường để tạo sự thông thoáng về thủ tục môi trường cho các dự án đầu tư. Về tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý chất thải, kiểm soát cải thiện ô nhiễm môi trường không khí, nước, tăng cường quản lý hoạt động quan trắc môi trường.

Đồng thời tiếp thu ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo tiếp tục chỉnh lý các quy định về quản lý chất thải, tạo thuận lợi cho hoạt động tái chế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, trao quyền chủ động cho địa phương để phù hợp với hạ tầng kỹ thuật. Theo đó, dự thảo Luật bổ sung quy định quản lý chất lượng nước, quản lý chất lượng nước mặt theo lưu vực, kiểm soát khả năng chịu tải của từng thông số ô nhiễm, luật hóa công cụ kiểm tra khí thải, vùng phát thải thấp, bổ sung nội dung kế thừa quản lý chất lượng môi trường không khí theo phương thức quản lý tổng hợp.

Bổ sung quy định bảo đảm tính chính xác, khách quan, toàn vẹn dữ liệu quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất chia sẻ dùng chung, tăng cường chuyển đổi số. Liên quan tới phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và vận hành thị trường carbon, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo Luật tiếp tục quy định báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở 2 năm một lần như luật hiện hành, hoàn thiện quy định trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường carbon theo thông lệ quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Bên cạnh các nội dung trên, cơ quan soạn thảo cũng đã nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, rà soát, thể chế hóa đầy đủ các văn bản mới của Đảng, dự thảo luật, đặc biệt là Kết luận 75 và Chỉ thị số 15 về an ninh môi trường, rà soát đảm bảo thống nhất của các dự thảo luật với các dự thảo luật có liên quan đang trình Quốc hội trong kỳ họp này. Thực hiện Nghị quyết số 79, Nghị quyết Trung ương ngày 6 tháng 1 năm 2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước để thuận lợi cho việc rà soát sắp xếp lại quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.

Cơ quan soạn thảo bổ sung quy định thẩm quyền giải thể quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam, quỹ bảo vệ môi trường cấp tỉnh, quy định chuyển tiếp trong trường hợp giải thể các quỹ để bảo đảm ổn định trong quá trình thi hành luật. Ở góc độ cơ quan chủ trì thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, về mức chi tối thiểu 2% ngân sách cho công tác bảo vệ môi trường, mức chi này đã được nêu rất cụ thể tại Kết luận số 75 và thuộc trường hợp có quy định riêng theo Nghị quyết số 79. Tuy nhiên hiện nay Chính phủ không quy định tỷ lệ này trong dự thảo Luật và đề nghị cần phải luật hóa để các bộ ngành có căn cứ bố trí đủ kinh phí cho công tác bảo vệ môi trường và đặc biệt là các cơ quan của Quốc hội có căn cứ để giám sát việc thực hiện.

Về miễn đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với dự án thứ cấp trong khu, cụm công nghiệp, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và báo cáo thẩm tra, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định rõ không miễn ĐTM đối với các dự án thứ cấp có mức độ nguy hại rất cao (nguồn thải lớn, chất thải nguy hại, nhập khẩu phế liệu, công nghệ rủi ro cao), bởi báo cáo ĐTM của hạ tầng khu, cụm công nghiệp chỉ đánh giá tổng thể, chưa bao quát hết công nghệ và hóa chất độc hại của từng dự án cụ thể.

Về phối hợp xử lý ô nhiễm liên tỉnh, quy định hiện tại trong dự thảo về việc Chủ tịch UBND tỉnh chủ động báo cáo cơ quan có thẩm quyền còn chưa rõ ràng, dễ dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm và phát sinh tranh chấp khi xảy ra sự cố. Ủy ban đề nghị luật hóa quy định bắt buộc lấy ý kiến tham vấn của UBND các tỉnh chịu tác động đối với các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm liên tỉnh (như xả thải ra sông, hồ, suối liên tỉnh); đồng thời giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan chủ trì điều phối khi ô nhiễm ảnh hưởng từ hai tỉnh trở lên.

Về điều kiện năng lực tổ chức dịch vụ tư vấn môi trường, do nội dung này liên quan trực tiếp đến Luật Đầu tư đang được sửa đổi, Ủy ban đề nghị Chính phủ bổ sung dịch vụ tư vấn môi trường vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đối với các vấn đề cần giải trình, làm rõ và đánh giá tính khả thi, liên quan tới nội dung Quỹ bảo vệ môi trường, đây là nội dung mới phát sinh so với hồ sơ trình tại kỳ họp đầu tiên.

Thường trực Ủy ban thống nhất chủ trương bổ sung thẩm quyền giải thể quỹ. Riêng quy định tại khoản 4 Điều 71 về nhiều trách nhiệm đóng góp tài chính và hỗ trợ xử lý chất thải, đề nghị Chính phủ giải trình bổ sung căn cứ chính trị, thực tiễn và tính khả thi; trường hợp chưa rõ căn cứ thì xem xét chưa bổ sung vào dự thảo Luật. Về tính khả thi khi tổ chức thực hiện đối với ba nội dung gồm năng lực thực thi của chính quyền cấp xã; trách nhiệm tái chế, bao bì thải bỏ và lộ trình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, Thường trực Ủy ban đánh giá tính khả thi hiện chưa cao, đề nghị các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát để quy định rõ ràng, sát thực tiễn hơn.

Đổi mới quản lý môi trường, đẩy mạnh phân cấp, tăng hậu kiểm

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời quy định rõ trách nhiệm trong giải quyết các vấn đề môi trường liên tỉnh và quản lý không gian biển. Chủ tịch Quốc hội đề nghị trên tinh thần chung phải đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm;

Tuy nhiên, việc giảm tiền kiểm phải đi đôi với nâng cao năng lực giám sát và quy định trách nhiệm rõ ràng. Luật sửa đổi khi ban hành phải bảo đảm tốt hơn, khắc phục được những bất cập của luật hiện hành trên cơ sở tiếp thu đầy đủ ý kiến thảo luận sâu sắc của các đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, về mức chi ngân sách cho sự nghiệp bảo vệ môi trường (tối thiểu 2%), Chính phủ đề nghị không quy định cứng tỷ lệ này trong luật, trong khi cơ quan thẩm tra đề nghị ghi rõ trong Luật.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của Chính phủ, cho rằng không cần thiết phải ghi cứng mức 2% vào luật. Bởi lẽ, hằng năm khi phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, Quốc hội đều xem xét, thông qua danh mục và tỷ lệ rất cụ thể. Nếu quy định cứng trong luật, sau này muốn chi cao hơn sẽ lại phải sửa luật.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nghiên cứu, cân nhắc kỹ nội dung này. Về miễn đánh giá tác động môi trường đối với dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đơn giản hóa thủ tục hành chính để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các khu công nghiệp, khu chế xuất, tránh quy định rườm rà, phát sinh nhiều đầu việc gây khó khăn cho doanh nghiệp. Về trách nhiệm đối với ô nhiễm môi trường liên tỉnh, lần sửa đổi này cần quy định rõ trách nhiệm giải quyết ô nhiễm liên tỉnh (như tình trạng xả thải, thu gom rác thải giữa Hà Nội với Hưng Yên, Phú Thọ...). Thực tế báo chí, truyền hình phản ánh về tình trạng xả thải, rác thải gây ô nhiễm, do đó cần đặc biệt quan tâm để phân định rành mạch trách nhiệm xử lý.

Bên cạnh đó, liên quan tới Quỹ Bảo vệ môi trường và điều kiện thi hành, đây là nội dung mới, chưa có trong hồ sơ trình đầu kỳ họp. Chủ tịch Quốc hội tán thành việc bổ sung quy định về thẩm quyền giải thể quỹ tương ứng với thẩm quyền thành lập quỹ. Phát biểu giải trình tại phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, đối với mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước, Kết luận số 106 của Trung ương đã quy định rõ không ban hành thêm các quy định về tỷ lệ phần trăm trong cân đối ngân sách nhà nước cho các ngành, lĩnh vực.

Hàng năm, khi xây dựng dự toán ngân sách, Chính phủ đều có quy định chi cho giáo dục, y tế và bảo vệ môi trường. Do đó, quan điểm của Chính phủ là không đưa tỷ lệ 2% vào trong dự thảo luật và xin giữ nguyên đề xuất đã trình Quốc hội. Về việc miễn đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với các dự án thứ cấp, Phó Thủ tướng nhấn mạnh quy định này nhằm khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát được rủi ro trong công tác bảo vệ môi trường.

Vì vậy, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho giữ nguyên quan điểm như đã trình. Đối với vấn đề phối hợp xử lý ô nhiễm liên tỉnh, Chính phủ xin tiếp thu và sẽ phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường để rà soát lại. Về điều kiện năng lực của tổ chức dịch vụ tư vấn môi trường, Chính phủ đã thống nhất bằng nghị quyết và đề nghị đưa nội dung này vào Luật Đầu tư. Lãnh đạo Bộ Tài chính sẽ rà soát để kịp thời bổ sung, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai. Riêng về Quỹ Bảo vệ môi trường, Phó Thủ tướng cho biết vừa qua cơ quan chủ trì có đề xuất giải thể quỹ này.

Tuy nhiên, đây là vấn đề mới, cần được đánh giá kỹ lưỡng. Do đó, Chính phủ báo cáo Quốc hội xin bổ sung thẩm quyền quyết định thành lập và giải thể quỹ cho Chính phủ để cân nhắc; trường hợp quỹ hoạt động không hiệu quả, Chính phủ sẽ quyết định giải thể. Phát biểu kết luận phiên họp, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra trong việc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường; đồng thời cơ bản nhất trí với nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ đối với dự thảo luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan hữu quan rà soát kỹ lưỡng, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp, đặc biệt là ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra và các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện từng điều khoản của dự thảo luật.

Đồng thời, cần giải trình làm rõ hơn các nội dung chưa tiếp thu, nhất là những vấn đề còn ý kiến khác nhau để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đề nghị Chính phủ nghiên cứu, tiếp thu một số nội dung trọng tâm: cân nhắc việc quy định hay không mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Do nhiều đại biểu đề nghị quy định rõ trong luật, Chính phủ cần thể hiện quan điểm dứt khoát, rõ ràng để báo cáo Quốc hội quyết định. Rà soát điều kiện miễn đánh giá tác động môi trường đối với dự án thứ cấp trong khu, cụm công nghiệp. Xem xét bổ sung ngành nghề dịch vụ tư vấn môi trường vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đồng thời, rà soát, làm rõ hơn căn cứ chính trị, pháp lý và đánh giá đầy đủ tác động, tính khả thi của việc sửa đổi, bổ sung quy định về Quỹ Bảo vệ môi trường. Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội xem xét, quyết định vào cuối kỳ họp.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường, giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, đồng thời tăng tính chủ động, trách nhiệm của các địa phương trong kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường bền vững.

Quốc hội thông qua Nghị quyết kết thúc thực hiện các nghị quyết về đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh

Hà Phương