Vận hành liên hồ Vu Gia - Thu Bồn: Linh hoạt điều tiết lũ, chủ động tích nước mùa cạn
Nước và Đời sống - Ngày đăng : 11:47, 16/11/2026
Vận hành liên hồ Vu Gia - Thu Bồn: Linh hoạt điều tiết lũ, chủ động tích nước mùa cạn
Việc ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn theo Quyết định số 2138/QĐ-TTg ngày 6/11/2026 đã mở ra những điều chỉnh quan trọng trong công tác điều tiết nguồn nước tại khu vực. Ngay trong đợt mưa lũ từ ngày 9 đến 12/11, thành phố Đà Nẵng đã bước đầu áp dụng các quy định mới, hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm an toàn công trình, giảm thiểu tác động của lũ đối với vùng hạ du, vừa nâng cao hiệu quả tích trữ nước phục vụ mùa cạn năm 2027.
Điều tiết linh hoạt theo diễn biến từng lưu vực
Trước đợt mưa lớn diện rộng, thành phố Đà Nẵng đã đề nghị Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) không huy động hoặc chỉ huy động phát điện ở mức tối thiểu đối với 5 hồ thủy điện A Vương, Sông Bung 2, Sông Bung 4, Đak Mi 4A và Sông Tranh 2 đến hết ngày 11/11/2026. Chủ trương này nhằm hạn chế lượng nước xả qua phát điện, tạo điều kiện tích trữ nguồn nước phục vụ sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu trong mùa cạn năm 2027.

Ngày 9/11, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố tiếp tục yêu cầu các chủ hồ thủy điện theo dõi sát diễn biến mưa lũ, thực hiện vận hành hồ chứa theo đúng quy trình, bảo đảm khả năng cắt, giảm lũ cho vùng hạ du theo các quy định mới.
Thực tế đợt mưa lũ cho thấy sự phân hóa đáng kể về lượng nước đến giữa các lưu vực. Trên lưu vực sông Bung, tổng lưu lượng nước về ba hồ A Vương, Sông Bung 2 và Sông Bung 4 chỉ đạt khoảng 358m³/s. Đến sáng 14/11, mực nước hồ A Vương vẫn thấp hơn mực nước dâng bình thường 19,2m, trong khi hồ Sông Bung 2 thấp hơn 28,8m.
Ngược lại, tại lưu vực các hồ Đak Mi 4A và Sông Tranh 2, tổng lưu lượng nước về hồ vượt 2.100m³/s. Trước áp lực gia tăng của dòng chảy, hồ Đak Mi 4A bắt đầu xả tràn từ trưa 11/11, với lưu lượng lớn nhất 1.056m³/s; hồ Sông Tranh 2 xả tràn từ chiều 12/11, lưu lượng cao nhất gần 87m³/s.
Diễn biến này cho thấy việc vận hành liên hồ không thể áp dụng một phương thức điều tiết cứng nhắc cho tất cả các hồ chứa, mà cần căn cứ vào đặc điểm thủy văn, dung tích phòng lũ, mực nước hồ và tình hình ngập lụt thực tế tại từng khu vực hạ du.
Một trong những điểm đáng chú ý của Quy trình 2138 là tạo cơ sở để vận hành linh hoạt hơn, phù hợp với diễn biến thực tế trên từng lưu vực. Trong đợt mưa lũ vừa qua, các hồ A Vương, Sông Bung 2 và Sông Bung 4 có điều kiện tích nước tối đa. Trong khi đó, hồ Sông Tranh 2 và Đak Mi 4A vừa tích trữ được lượng nước lớn, vừa không điều tiết lũ về hạ du trong thời gian khu vực này đang có lũ, đặc biệt tại một số địa bàn dọc lưu vực sông Trường xảy ra ngập lụt.
Việc vận hành theo hướng linh hoạt cho thấy yêu cầu kết hợp đồng thời nhiều mục tiêu: bảo đảm an toàn hồ đập, hạn chế gia tăng lũ cho hạ du và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, nơi chế độ dòng chảy có sự biến động lớn giữa mùa mưa và mùa khô.
Chủ động tích nước, giảm nguy cơ thiếu nước mùa cạn
Không chỉ điều chỉnh phương thức vận hành trong thời kỳ mưa lũ, Quy trình 2138 còn đặt ra những cơ chế chủ động hơn trong việc hạ thấp và duy trì mực nước hồ sau lũ, tạo dung tích đón các đợt mưa tiếp theo hoặc tích trữ nước khi điều kiện thời tiết cho phép.
Sau khi lũ tại hạ du rút, từ sáng 13/11, hồ thủy điện Sông Tranh 2 đã tăng lưu lượng xả cao hơn lượng nước về hồ để từng bước hạ mực nước, chủ động đón đợt mưa lớn được dự báo xảy ra vào tối cùng ngày. Tương tự, từ chiều 13/11, hồ Đak Mi 4A cũng tăng lưu lượng xả nhằm tạo dung tích phòng lũ.
Điểm mới là việc chủ động hạ mực nước sau lũ được thực hiện theo quy định của quy trình mới, không phải chờ văn bản chỉ đạo riêng của UBND thành phố hoặc Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố như trước đây. Điều này góp phần rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính chủ động của đơn vị vận hành trước những biến động nhanh của thời tiết và thủy văn.
Tuy nhiên, bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là tạo dung tích phòng lũ mà còn phải tính toán hợp lý giữa yêu cầu an toàn trong mùa mưa và nhu cầu tích trữ nước cho mùa khô. Trong bối cảnh dự báo nguy cơ El Niño có thể tác động đến lượng mưa và nguồn nước trong thời gian tới, việc duy trì dung tích hữu ích tại các hồ chứa càng có ý nghĩa quan trọng.
Từ thực tế đó, Công ty CP Thủy điện Đak Mi đã đề xuất thành phố cho phép duy trì mực nước hồ Đak Mi 4A trong khoảng cao trình 255-258m, tương ứng từ mực nước cao nhất trước lũ đến mực nước dâng bình thường. Đề xuất được đưa ra trên cơ sở dự báo không xuất hiện hình thái thời tiết nguy hiểm và không có lũ về hồ đến ngày 30/11/2026.
Theo phương án này, việc duy trì mực nước cao sẽ giúp tăng khả năng tích trữ nguồn nước, hạn chế nguy cơ thiếu hụt nước trong mùa cạn năm 2027. Đơn vị vận hành cũng đề xuất, khi có thông tin dự báo mưa lũ trên lưu vực trước khoảng 3 ngày, hồ có thể chủ động hạ mực nước về cao trình đón lũ trong khoảng 10 giờ, tạo dung tích cần thiết để thực hiện nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho hạ du.
Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý trong quản lý hồ chứa: thay vì duy trì mực nước thấp trong thời gian dài để phòng ngừa một khả năng mưa lũ chưa chắc xảy ra, có thể kết hợp dự báo khí tượng thủy văn với năng lực điều tiết của hồ để chủ động lựa chọn thời điểm tích nước và xả nước. Tuy nhiên, hiệu quả của phương án này phụ thuộc rất lớn vào độ tin cậy của dự báo, thời gian cảnh báo, năng lực xả của công trình và khả năng phối hợp giữa các hồ trên toàn lưu vực.
Đối với hồ Đak Mi 4A và Sông Tranh 2, cơ quan chuyên môn thành phố đang nghiên cứu phương án vận hành theo hướng duy trì lượng nước tích trữ hợp lý, đồng thời bảo đảm dung tích cần thiết để ứng phó khi xuất hiện các đợt mưa lớn. Đây là yêu cầu cần được xem xét trên cơ sở tổng thể, tránh tình trạng ưu tiên tích nước tại một hồ nhưng lại làm giảm khả năng điều tiết lũ hoặc ảnh hưởng đến an toàn vùng hạ du.
Cần triển khai đồng bộ, bảo đảm an toàn toàn lưu vực
Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn theo Quyết định số 2138/QĐ-TTg gồm 5 chương, 44 điều và 3 phụ lục, có hiệu lực từ ngày 6/11/2026. Các nội dung điều chỉnh, bổ sung tập trung nâng cao hiệu quả điều tiết, giảm lũ, bảo đảm an toàn vùng hạ du và sử dụng hợp lý nguồn nước trong mùa cạn.
Việc áp dụng những quy định mới ngay trong đợt mưa lũ đầu tiên sau khi quy trình có hiệu lực là bước triển khai quan trọng. Tuy nhiên, để quy trình thực sự phát huy hiệu quả, cần có phương án tổ chức thực hiện đồng bộ, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hồ chứa và các lực lượng liên quan.
Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng đang xây dựng phương án triển khai tổng thể. Đồng thời, tại Công văn số 12928/BNNMT-TNN ngày 10/11/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan khẩn trương thực hiện Quy trình 2138, gắn với các giải pháp bảo đảm an toàn công trình, vùng hạ du và nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực.
Về lâu dài, hiệu quả của quy trình không chỉ được đánh giá qua khả năng cắt, giảm lũ trong những đợt mưa lớn, mà còn phải được nhìn nhận ở khả năng bảo đảm nguồn nước cho sản xuất, sinh hoạt và duy trì cân bằng nguồn nước giữa các mùa. Điều đó đòi hỏi công tác vận hành liên hồ phải dựa trên dữ liệu dự báo tin cậy, cơ chế phối hợp chặt chẽ và khả năng điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính bất định của các hiện tượng thời tiết cực đoan, việc hài hòa giữa hai mục tiêu phòng, chống lũ và tích trữ nước mùa cạn sẽ là thước đo quan trọng đối với hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn.
