Cao Bằng: Thủy điện chủ động ứng phó thiếu nước mùa khô
An ninh nguồn nước - Ngày đăng : 14:30, 16/11/2026
Cao Bằng: Thủy điện chủ động ứng phó thiếu nước mùa khô
Trước diễn biến bất lợi của thời tiết, tác động của biến đổi khí hậu và nguy cơ El Niño, nguồn nước về các hồ thủy điện trên địa bàn tỉnh trong năm 2026 có xu hướng suy giảm. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất điện mà còn đặt ra yêu cầu sử dụng tài nguyên nước tiết kiệm, hiệu quả, bảo đảm dòng chảy tối thiểu cho khu vực hạ du. Trước áp lực đó, các nhà máy thủy điện đang chủ động điều chỉnh phương án vận hành, tăng cường giám sát nguồn nước và tối ưu hóa hoạt động phát điện.
Linh hoạt vận hành trước áp lực thiếu nước
Cụm nhà máy thủy điện Bảo Lâm gồm 7 nhà máy, tổng công suất thiết kế 151 MW, nằm trên địa bàn các xã Bảo Lâm, Bảo Lạc, Lý Bôn, Nam Quang, Cốc Pàng và một số khu vực lân cận. Đây là cụm thủy điện quan trọng, hằng năm đóng góp khoảng 70% sản lượng điện thương phẩm của tỉnh.
Tuy nhiên, do đặc thù các hồ chứa có dung tích không lớn, chủ yếu khai thác dòng chảy tự nhiên từ thượng nguồn, hoạt động phát điện phụ thuộc đáng kể vào lượng nước tích trữ và lưu lượng nước về hồ. Khi nguồn nước suy giảm, các nhà máy buộc phải điều chỉnh công suất, thời gian vận hành và kế hoạch huy động tổ máy, tập trung phát điện vào những khung giờ nhu cầu phụ tải tăng cao, đồng thời kiểm soát chặt chẽ lượng nước sử dụng.

Đến ngày 23/10/2026, tổng sản lượng điện thương phẩm của cụm Nhà máy thủy điện Bảo Lâm đạt 389,77 triệu kWh, tương đương 82% kế hoạch năm, giảm 40% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này phản ánh những khó khăn mà các nhà máy đang phải đối mặt khi nguồn nước đầu vào không đáp ứng yêu cầu vận hành như những năm trước.
Trước tình hình mực nước tại các hồ thủy điện xuống thấp so với nhiều năm gần đây, cụm nhà máy đã rà soát kế hoạch vận hành mùa khô theo hướng chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến thủy văn thực tế. Các đơn vị chú trọng tuân thủ nghiêm quy trình vận hành hồ chứa, bảo đảm an toàn công trình, duy trì dòng chảy phục vụ khu vực hạ du và khai thác tối ưu lượng nước hiện có.
Cùng với đó, công tác phối hợp với các đơn vị chuyên môn về khí tượng, thủy văn được tăng cường nhằm thường xuyên cập nhật thông tin dự báo thời tiết, lượng mưa, lưu lượng nước về hồ và diễn biến mực nước. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, các nhà máy xây dựng phương án cân đối nguồn nước theo từng giai đoạn, xác định mức huy động tổ máy phù hợp, hạn chế tình trạng sử dụng nước thiếu hiệu quả trong cao điểm mùa khô.
Một trong những giải pháp đang được triển khai là bố trí phát điện vào các khung giờ cao điểm, khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao. Cụ thể, các nhà máy ưu tiên vận hành vào buổi sáng từ 9 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút và buổi chiều từ 17 giờ đến 20 giờ. Việc điều chỉnh thời gian phát điện giúp khai thác hiệu quả hơn nguồn nước hiện có, đáp ứng nhu cầu phụ tải và hạn chế áp lực lên hồ chứa.
Ngoài ra, công tác kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị được tăng cường nhằm nâng cao độ tin cậy và hiệu suất vận hành của các tổ máy. Các nhà máy cũng lắp đặt hệ thống trạm quan trắc khí tượng, thủy văn chuyên dùng, kết nối truyền dữ liệu tự động đến cơ quan quản lý tài nguyên nước. Qua đó, diễn biến nguồn nước được cập nhật thường xuyên, phục vụ công tác giám sát, dự báo và điều chỉnh phương án vận hành hồ chứa sát với thực tế.
Tối ưu hiệu quả phát điện, bảo đảm an toàn nguồn nước
Không chỉ cụm thủy điện Bảo Lâm, Nhà máy Thủy điện Bình Long cũng đang chịu áp lực lớn do lượng mưa thấp, nguồn nước về hồ suy giảm. Theo thông tin từ nhà máy, lượng mưa trong năm nay thấp hơn trung bình nhiều năm. Đặc biệt, từ ngày 20/8 đến nay, trên địa bàn không có mưa, khiến lưu lượng nước về hồ chỉ đạt khoảng 7 - 8 m³/s, trong khi cần khoảng 27 m³/s để vận hành một tổ máy.
Nguồn nước thiếu hụt ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất điện. Từ đầu năm đến nay, sản lượng điện của nhà máy đạt 11 triệu kWh, thấp hơn kế hoạch 2,3 triệu kWh. Trong điều kiện lưu lượng nước về hồ không đáp ứng yêu cầu vận hành, việc duy trì sản lượng điện cần được tính toán thận trọng. Nếu chỉ tập trung khai thác để chạy theo sản lượng, hồ chứa có thể cạn kiệt sớm, kéo theo nguy cơ không bảo đảm dòng chảy tối thiểu và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, sinh hoạt của khu vực hạ du. Vì vậy, nhà máy xác định yêu cầu tiết kiệm, sử dụng hiệu quả nguồn nước phải được đặt song hành với mục tiêu sản xuất điện, bảo đảm an toàn công trình và tuân thủ các quy định về khai thác tài nguyên nước.
Để ứng phó với tình trạng này, nhà máy đã hoàn thành công tác bảo dưỡng máy móc, thiết bị trước mùa khô, bảo đảm các tổ máy vận hành với hiệu suất cao, nâng cao lượng điện sản xuất trên mỗi mét khối nước qua tuabin. Đồng thời, đơn vị phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh cập nhật thông tin dự báo hằng ngày, căn cứ tình hình thực tế để điều chỉnh phương án tích, xả nước phù hợp.
Đáng chú ý, việc duy trì dòng chảy tối thiểu theo giấy phép khai thác nước mặt được nhà máy thực hiện nghiêm túc. Dữ liệu quan trắc tự động được truyền liên tục về Sở Nông nghiệp và Môi trường, góp phần nâng cao hiệu quả theo dõi, giám sát hoạt động khai thác, sử dụng nguồn nước.
Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 24 công trình thủy điện do 15 doanh nghiệp đầu tư, với tổng công suất lắp máy trên 260 MW, sản lượng điện thiết kế gần 1.000 triệu kWh. Phần lớn là các công trình thủy điện nhỏ và vừa, tập trung khai thác trên hệ thống sông Bằng, sông Hiến, sông Quây Sơn và sông Gâm. Đây là nguồn bổ sung quan trọng cho hệ thống điện, đồng thời góp phần khai thác tiềm năng tài nguyên nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Tuy nhiên, đặc điểm phụ thuộc lớn vào dòng chảy tự nhiên khiến các công trình thủy điện nhỏ và vừa dễ bị tác động khi lượng mưa giảm kéo dài, nắng nóng gia tăng và nguồn nước về hồ không ổn định. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là duy trì sản lượng điện mà còn phải cân đối hài hòa giữa yêu cầu phát điện, bảo đảm an toàn hồ đập và nhu cầu sử dụng nước ở hạ du.
Trước thực tế đó, Sở Công thương yêu cầu các nhà máy thủy điện tiếp tục thực hiện nghiêm quy trình vận hành hồ chứa đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong công tác thông tin, điều tiết nguồn nước. Đồng thời, chủ động xây dựng phương án ứng phó với các tình huống thời tiết cực đoan, diễn biến thủy văn bất thường; thường xuyên rà soát kế hoạch vận hành, kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị và xây dựng các kịch bản sản xuất phù hợp với khả năng cung ứng nguồn nước.
Trong bối cảnh nguồn nước ngày càng chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu và diễn biến thời tiết khó lường, việc nâng cao năng lực dự báo, giám sát và điều tiết hồ chứa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của các nhà máy thủy điện. Chủ động thích ứng với sự biến động của nguồn nước, sử dụng hiệu quả từng mét khối nước và bảo đảm dòng chảy cho hạ du sẽ là những yếu tố quyết định hiệu quả vận hành trong mùa khô, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và sử dụng bền vững tài nguyên nước.
