An Giang: Hướng tới phục hồi 10.000 ha hệ sinh thái đất ngập nước
Nước và Đời sống - Ngày đăng : 18:00, 17/11/2026
An Giang: Hướng tới phục hồi 10.000 ha hệ sinh thái đất ngập nước
An Giang đang đẩy mạnh phục hồi các vùng đất ngập nước, kết nối không gian sinh thái và phát triển sinh kế thuận thiên. Thông qua giai đoạn 2 dự án Mekong NbS, tỉnh đặt mục tiêu phục hồi, cải thiện quản lý khoảng 10.000 ha hệ sinh thái, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo đảm an ninh nguồn nước và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Phục hồi hệ sinh thái, phát huy giá trị mùa lũ
Trước áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn nước và suy thoái hệ sinh thái, An Giang đang chuyển hướng từ các giải pháp khai thác, kiểm soát thiên nhiên sang tăng cường phục hồi các quá trình tự nhiên, gắn bảo tồn hệ sinh thái với phát triển nông nghiệp bền vững.
Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang phối hợp với WWF-Việt Nam khởi động giai đoạn 2 dự án “Thực hiện các giải pháp dựa vào thiên nhiên tại tỉnh An Giang nhằm khôi phục các vùng đất ngập nước và các quá trình tự nhiên của Đồng bằng sông Cửu Long” (Mekong NbS).

Triển khai trong giai đoạn 2026-2029, dự án đánh dấu bước chuyển từ các mô hình thí điểm sang cách tiếp cận quy mô cảnh quan, với mục tiêu kết nối khoảng 10.000 ha đất ngập nước, đồng bằng ngập lũ và hệ sinh thái đồi núi. Qua đó, từng bước khôi phục các quá trình tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học và tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước những tác động bất lợi của khí hậu.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, Tứ giác Long Xuyên được xác định là một trong những vùng sinh thái quan trọng, giữ vai trò điều tiết nước, tiếp nhận lũ, bổ sung phù sa và duy trì nguồn lợi thủy sản. Tuy nhiên, những năm gần đây, khu vực này đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, suy giảm dòng chảy và phương thức sản xuất chưa thực sự phù hợp với điều kiện tự nhiên.
Theo cảnh báo của Ủy ban sông Mekong Việt Nam, tình trạng thiếu hụt lượng mưa, dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm và dung tích Biển Hồ thấp hơn trung bình nhiều năm có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn sớm. Đặc biệt, những diễn biến bất lợi trong bối cảnh El Niño 2026-2027 đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ, sử dụng hiệu quả nguồn nước và chủ động thích ứng với các biến động khí hậu.
Bên cạnh đó, tình trạng thâm canh lúa 3 vụ kéo dài cùng hệ thống đê bao khép kín tại nhiều khu vực đã làm thay đổi chu trình lũ - khô tự nhiên, hạn chế lượng phù sa vào đồng ruộng, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường sống và nguồn lợi thủy sản. Thực tế này cho thấy, phục hồi đất ngập nước, duy trì khả năng kết nối dòng chảy, điều tiết nguồn nước theo mùa và tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện sinh thái là những giải pháp có ý nghĩa lâu dài.
Trong giai đoạn 1 (2023-2025), dự án Mekong NbS đã triển khai nhiều hoạt động phục hồi và bảo tồn hệ sinh thái. Tại Rừng tràm Trà Sư, hơn 280 ha rừng suy thoái được phục hồi thông qua trồng bổ sung, làm giàu rừng; công tác quản lý, bảo vệ được tăng cường trên diện tích 845 ha. Hệ thống 3 trạm quan trắc trực tuyến cũng được đưa vào vận hành, góp phần theo dõi diễn biến và hỗ trợ điều tiết nguồn nước.
Đáng chú ý, sự trở lại của nhiều loài chim nước tại các khu vực có sinh cảnh được phục hồi là tín hiệu tích cực, cho thấy hiệu quả bước đầu của các giải pháp cải thiện thảm thực vật, quản lý nguồn nước và tái tạo môi trường sống tự nhiên.
Không chỉ tập trung vào bảo tồn, dự án còn chú trọng phát triển sinh kế dựa vào điều kiện tự nhiên. Hơn 235 ha mô hình sinh kế dựa vào lũ đã được triển khai, khai thác hợp lý nguồn phù sa và thủy sản tự nhiên để cải thiện độ phì nhiêu của đất, đa dạng hóa sản xuất và tạo thêm thu nhập cho người dân.
Hơn 2.400 người dân tại các xã vùng đệm được hưởng lợi trực tiếp từ dự án, trong đó có hơn 370 phụ nữ. Thông qua các mô hình và hoạt động hướng dẫn kỹ thuật, người dân từng bước nâng cao nhận thức về quy luật tự nhiên, chủ động thích ứng với những thay đổi của thời tiết và điều kiện nguồn nước.
Thực tiễn triển khai cho thấy, việc đưa nước lũ vào đồng ruộng đúng thời điểm có thể góp phần bổ sung phù sa, cải thiện độ phì nhiêu của đất, phục hồi nguồn lợi thủy sản và giảm chi phí sản xuất. Đây cũng là cơ sở để chuyển đổi tư duy từ ngăn lũ sang chủ động đón lũ, khai thác hợp lý các giá trị mà mùa lũ mang lại.
Kết nối 10.000 ha sinh thái, phát triển mô hình lúa - cá - sen
Trên cơ sở những kết quả đạt được, giai đoạn 2 dự án Mekong NbS đặt mục tiêu phục hồi và cải thiện công tác quản lý khoảng 10.000 ha rừng đồi núi, đất ngập nước; đồng thời phát triển hơn 1.000 ha đất nông nghiệp thông qua các mô hình sinh kế gắn với mùa lũ.
Điểm nhấn của giai đoạn này là cách tiếp cận kết nối hệ sinh thái trên quy mô cảnh quan, từ vùng đồi núi đến rừng tràm và đồng bằng ngập lũ. Việc khôi phục tính liên kết giữa các không gian sinh thái không chỉ góp phần duy trì chức năng điều tiết nước, bảo vệ sinh cảnh mà còn tăng khả năng chống chịu của toàn vùng trước những tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu.
Cùng với phục hồi sinh thái, dự án chú trọng ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và phòng cháy, chữa cháy rừng; tăng cường theo dõi, bảo vệ các loài động vật quý hiếm như sếu đầu đỏ và voọc bạc Đông Dương.
Một nội dung đáng chú ý khác là hỗ trợ xây dựng hồ sơ kỹ thuật, thúc đẩy thành lập 3 khu bảo vệ cảnh quan mới tại Núi Sam, Thoại Sơn và Tức Dụp, với tổng diện tích khoảng 730 ha. Đây được xem là bước đi nhằm mở rộng không gian bảo tồn, bảo vệ các giá trị cảnh quan, đa dạng sinh học và hệ sinh thái đặc trưng của địa phương.
Đối với khu vực sản xuất nông nghiệp, định hướng phát triển không gian sinh thái lúa - cá - sen được đặt ra nhằm khai thác hiệu quả các điều kiện tự nhiên, đồng thời giảm áp lực lên môi trường. Các mô hình luân canh, kết hợp hoặc liên kết giữa những khu vực sản xuất cần được nghiên cứu trên cơ sở đặc điểm nguồn nước, chất đất, điều kiện canh tác và nhu cầu thị trường.
Đây không đơn thuần là việc thay đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi mà còn hướng tới tổ chức lại không gian sản xuất theo đặc điểm sinh thái từng vùng. Trong đó, việc tận dụng nguồn nước mùa lũ, phù sa và nguồn lợi thủy sản tự nhiên cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Theo định hướng triển khai, các hoạt động của dự án cần được lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, có mục tiêu cụ thể và tiêu chí đánh giá kết quả rõ ràng. Sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư được xem là yếu tố quan trọng để hoàn thiện phương án, bảo đảm tính khả thi và khả năng nhân rộng.
Đại diện WWF-Việt Nam cũng nhấn mạnh vai trò của các giải pháp dựa vào thiên nhiên, kết hợp tri thức bản địa với các cơ sở khoa học trong công tác bảo tồn. Cách tiếp cận này không chỉ hướng đến phục hồi từng khu vực sinh thái riêng lẻ mà còn tăng cường kết nối hệ sinh thái từ thượng nguồn đến hạ lưu, gắn bảo tồn đa dạng sinh học với an ninh nguồn nước và sinh kế cộng đồng.
Việc triển khai giai đoạn 2 Mekong NbS mở ra cơ hội để An Giang từng bước phục hồi các vùng đất ngập nước, phát huy giá trị của mùa lũ và tổ chức lại không gian sản xuất theo hướng thuận thiên. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài của chương trình sẽ phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa các ngành, địa phương, nhà khoa học và người dân, cũng như việc duy trì các mô hình sinh kế có hiệu quả kinh tế thực chất.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, phục hồi các quá trình tự nhiên không chỉ là giải pháp bảo tồn môi trường mà còn là hướng đi quan trọng để bảo đảm an ninh nguồn nước, duy trì sinh kế và phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.
