ĐBSCL đối mặt nguy cơ thiếu nước diện rộng trong mùa cạn 2026-2027
An ninh nguồn nước - Ngày đăng : 20:00, 17/11/2026
ĐBSCL đối mặt nguy cơ thiếu nước diện rộng trong mùa cạn 2026-2027
Dòng chảy Mekong suy giảm, nắng nóng gia tăng và xâm nhập mặn có thể diễn biến gay gắt, đe dọa nguồn nước sinh hoạt và sản xuất tại nhiều địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long.
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được dự báo bước vào mùa cạn 2026-2027 với nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng khi dòng chảy từ thượng nguồn Mekong suy giảm, lượng mưa thiếu hụt và nắng nóng xuất hiện sớm. Đáng lo ngại, xâm nhập mặn có thể tiến sâu vào nội đồng, thu hẹp thời gian lấy nước ngọt, gây áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.
Theo Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026-2027 được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố tại Quyết định số 4281/QĐ-BNNMT ngày 16/11/2026, nguồn nước trên toàn lưu vực được xác định ở trạng thái thiếu nước, tiềm ẩn nguy cơ không đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất trong suốt mùa cạn, từ tháng 11/2026 đến hết tháng 5/2027.

Trước diễn biến bất lợi này, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải chủ động tích trữ nguồn nước ngay từ đầu mùa cạn, tổ chức điều tiết hợp lý và xây dựng phương án cấp nước trong những thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn lên cao.
Dòng chảy Mekong suy giảm, mùa cạn thêm khắc nghiệt
Theo kịch bản nguồn nước, hiện tượng El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất 96%. Nhiệt độ tại ĐBSCL được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1-2°C, nắng nóng có thể xuất hiện sớm từ tháng 2/2027.
Cùng với đó, lượng mưa tại khu vực hạ lưu và đồng bằng được dự báo thiếu hụt 20-40% vào cuối năm 2026; mức thiếu hụt có thể tăng lên 30-60% trong tháng 1/2027 và tiếp tục duy trì ở mức 20-50% trong giai đoạn từ tháng 3-5/2027.
Lượng mưa suy giảm, kết hợp với tác động của El Niño, sẽ làm gia tăng áp lực lên nguồn nước từ thượng nguồn Mekong. Tại trạm Kratie (Campuchia), tổng lượng nước trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 dự báo chỉ đạt khoảng 53-68,5 tỷ m³, thấp hơn 26-43% so với trung bình thời kỳ, tương đương với mùa cạn 2015-2016.
Nguồn nước bổ sung từ Biển Hồ (Campuchia) cũng được dự báo hạn chế. Mặc dù lượng nước bổ sung cho hạ lưu trong mùa cạn có thể đạt khoảng 36,2 tỷ m³, phần lớn lượng nước tập trung từ tháng 11/2026 đến nửa đầu tháng 1/2027, sau đó suy giảm đáng kể.
Tại hai trạm Tân Châu và Châu Đốc, nơi theo dõi dòng chảy chính từ thượng nguồn vào ĐBSCL, tổng lượng nước trong bảy tháng mùa cạn dự báo chỉ đạt 103-133 tỷ m³, thấp hơn khoảng 20% so với trung bình thời kỳ.
Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 2-5/2027, dòng chảy có thể xuống mức tương đương mùa cạn 2019-2020 và thấp hơn khoảng 12% so với cùng kỳ mùa cạn 2015-2016. Đây cũng là thời điểm nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất và sinh hoạt tăng cao, khiến nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trở nên đáng lo ngại hơn.
Xâm nhập mặn có thể lấn sâu 125 km, nhiều địa phương chịu ảnh hưởng
Không chỉ đối mặt với suy giảm dòng chảy, ĐBSCL còn đứng trước nguy cơ xâm nhập mặn diễn biến gay gắt trong mùa cạn 2026-2027. Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tình trạng xâm nhập mặn có thể tương đương mùa cạn 2019-2020, thậm chí xuất hiện những đợt tăng cao đột biến tại một số cửa sông.
Đáng chú ý, ranh mặn 4 g/l trên sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây có thể lấn sâu từ 90-125 km tính từ cửa sông; sông Cửa Tiểu từ 85-90 km; sông Hàm Luông từ 70-85 km; sông Cổ Chiên và sông Hậu từ 55-65 km.
Xâm nhập mặn tiến sâu sẽ làm thu hẹp đáng kể thời gian lấy nước ngọt của các công trình cấp nước và hệ thống thủy lợi. Tại những khu vực phải đóng cống để ngăn mặn, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào lượng nước đã tích trữ trước đó. Vì vậy, ngay cả những vùng đã có công trình kiểm soát mặn vẫn có nguy cơ thiếu nước nếu không chủ động trữ nước và điều tiết phù hợp.
Tại Đồng Tháp, xâm nhập mặn dọc sông Tiền có thể xuất hiện từ tháng 12/2026, đạt cao điểm trong tháng 2-3/2027. Đặc biệt, hệ thống thủy lợi Gò Công và khu vực cù lao Tân Phú Đông được dự báo có rất ít cơ hội lấy nước ngọt trong thời gian này.
Tại Vĩnh Long, nguy cơ xâm nhập mặn gia tăng do một số công trình kiểm soát mặn thuộc khu vực Nam và Bắc Bến Tre chưa hoàn chỉnh. Mặn có thể theo các sông Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu xâm nhập sâu vào nội đồng, ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
Trong khi đó, tại Tây Ninh, xâm nhập mặn có thể bắt đầu ảnh hưởng từ tháng 1/2027, tập trung dọc hai sông Vàm Cỏ và đạt cao điểm trong các tháng 3-5/2027. Tại Cần Thơ, xâm nhập mặn trên sông Hậu được dự báo cao điểm vào tháng 2-3/2027.
Đối với bán đảo Cà Mau, nguy cơ thiếu nước ngọt tập trung tại các tiểu vùng ngọt phía Bắc do nguồn nước bổ sung hạn chế. Đáng chú ý, độ mặn trên sông Đốc và sông Cà Mau có thể đạt 35-40 g/l trong giai đoạn từ tháng 3-5/2027. Tại An Giang, khu vực U Minh Thượng cũng được cảnh báo có nguy cơ thiếu nước trong cao điểm mùa cạn.
Như vậy, nguy cơ thiếu nước không chỉ tập trung tại các khu vực ven biển thường xuyên chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn mà còn có thể lan tới những vùng sản xuất và sinh hoạt phụ thuộc vào nguồn nước ngọt từ hệ thống sông, kênh rạch nội đồng.
Áp lực thiếu nước đè nặng lên sản xuất và sinh hoạt
Theo tính toán trong kịch bản nguồn nước, tổng nhu cầu nước phục vụ tưới tiêu, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trên toàn lưu vực trong bảy tháng mùa cạn khoảng 23,3 tỷ m³. Trong khi đó, nhu cầu nước cho sinh hoạt, công nghiệp và dịch vụ ước khoảng 737,8 triệu m³.
Các hệ thống thủy lợi cuối nguồn như Gò Công, Bắc và Nam Bến Tre, Nam Măng Thít, Long Phú - Tiếp Nhật và Bắc Cà Mau được xác định là những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao, nhất là khi phải đóng cống ngăn mặn trong thời gian dài.
Đây là thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp tại ĐBSCL, nơi hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt. Nếu không có phương án điều tiết và tích trữ phù hợp, tình trạng thiếu nước có thể ảnh hưởng đến lịch thời vụ, năng suất cây trồng, chất lượng nông sản và sinh kế của người dân.
Đối với nguồn nước sinh hoạt, các khu vực ven biển, cù lao và những địa bàn xa nguồn cấp nước tập trung có nguy cơ chịu tác động trực tiếp khi độ mặn tăng cao, các công trình lấy nước phải tạm dừng hoạt động hoặc không thể duy trì công suất.
Trong bối cảnh đó, nước dưới đất có thể đóng vai trò bổ sung cho nguồn nước mặt do được dự báo cơ bản ổn định. Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý mực nước tại một số khu vực khai thác tập trung đã gần ngưỡng giới hạn cho phép. Việc khai thác bổ sung cần được kiểm soát chặt chẽ, tránh gia tăng áp lực lên các tầng chứa nước và phát sinh những hệ lụy lâu dài.
Trước nguy cơ thiếu nước diện rộng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Xây dựng và 6 địa phương gồm Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với trạng thái thiếu nước của lưu vực.
Các địa phương cần tính toán những tình huống bất lợi trong cao điểm mùa cạn, đặc biệt giai đoạn từ tháng 2-5/2027; xác định cụ thể nhu cầu nước của từng lĩnh vực và xây dựng thứ tự ưu tiên sử dụng. Trong đó, bảo đảm đủ nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu của người dân phải được đặt lên hàng đầu.
Giải pháp trước mắt là tận dụng những thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để tích trữ tại hệ thống kênh rạch, hồ, ao, ô bao và công trình thủy lợi. Đối với các vùng ngọt - lợ, việc vận hành đóng, mở cống cần linh hoạt theo diễn biến độ mặn, thủy triều và nhu cầu sử dụng nước; tranh thủ lấy nước khi chất lượng bảo đảm, đồng thời giữ lại nguồn nước đã tích trữ khi xâm nhập mặn gia tăng.
Các hệ thống thủy lợi khép kín ở cuối nguồn cần chủ động tính toán lượng nước dự trữ, bảo đảm khả năng cấp nước trong trường hợp phải đóng cống kéo dài.
Bên cạnh đó, việc phối hợp vận hành các hệ thống Cái Lớn - Cái Bé, Quản Lộ - Phụng Hiệp, Ô Môn - Xà No, Nam Măng Thít, Bắc và Nam Bến Tre cần được tăng cường. Các địa phương phải rà soát khả năng kết nối, chuyển nước giữa các hệ thống, đồng thời khắc phục những điểm nghẽn trên kênh dẫn để hỗ trợ các khu vực có nguy cơ thiếu nước.
Đối với các nhà máy cấp nước sinh hoạt, yêu cầu đặt ra là kiểm tra năng lực dự trữ, khả năng duy trì công suất khi độ mặn vượt ngưỡng và phương án sử dụng nguồn nước thay thế. Những khu vực ven biển, cù lao, xa nguồn nước cần sớm xác định số hộ có nguy cơ thiếu nước, chuẩn bị bồn chứa, bể trữ, điểm cấp nước tập trung và phương tiện vận chuyển. Trong trường hợp xảy ra thiếu hụt, cơ sở y tế, trường học và các nhu cầu thiết yếu phải được ưu tiên cấp nước.
Trong sản xuất nông nghiệp, các địa phương cần điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo khả năng đáp ứng của nguồn nước; rà soát lịch gieo sạ vụ Đông Xuân và Hè Thu, ưu tiên sử dụng giống ngắn ngày, chịu hạn, chịu mặn và ít tiêu tốn nước. Đối với các loại cây ăn trái có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, cùng các loại hoa kiểng nhạy cảm với độ mặn, cần đặc biệt chú trọng tích trữ và kiểm soát chất lượng nước tưới. Các vùng nuôi trồng thủy sản phải thường xuyên theo dõi độ mặn, chỉ lấy nước khi chất lượng đáp ứng yêu cầu sản xuất.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, kịch bản nguồn nước sẽ được theo dõi, đánh giá hằng tháng và cập nhật khi có những diễn biến bất thường về khí tượng, thủy văn. Việc tăng cường trao đổi thông tin về vận hành hồ chứa và tình hình khai thác, sử dụng nước ở thượng nguồn sông Mekong cũng là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dự báo, phục vụ điều hành nguồn nước tại ĐBSCL.
Nguy cơ thiếu nước trong mùa cạn 2026-2027 một lần nữa cho thấy tính dễ tổn thương của ĐBSCL trước những biến động về khí hậu và nguồn nước xuyên biên giới. Trong bối cảnh đó, ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn không thể chỉ bắt đầu khi nguồn nước đã cạn kiệt, mà cần được triển khai từ đầu mùa cạn, với trọng tâm là tích trữ, điều tiết và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
