Khánh Hòa: Chủ động điều tiết hồ chứa, bảo đảm an toàn vùng hạ du trước mùa mưa lũ
An ninh nguồn nước - Ngày đăng : 14:00, 18/11/2026
Khánh Hòa: Chủ động điều tiết hồ chứa, bảo đảm an toàn vùng hạ du trước mùa mưa lũ
Trong bối cảnh mùa mưa lũ vẫn diễn biến phức tạp, trong khi nguy cơ khô hạn, thiếu nước vào năm 2027 được dự báo gia tăng, việc vận hành các hồ chứa đang đặt ra yêu cầu kép: Vừa bảo đảm dung tích phòng lũ, vừa duy trì nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Đặc biệt, đối với những hồ chứa có khả năng tác động lớn đến khu vực hạ du, việc chủ động điều tiết, kiểm soát lưu lượng xả và bảo đảm an toàn công trình cần được đặt lên hàng đầu.
Dung tích nhiều hồ chứa chưa đạt mức thiết kế
Ngày 17/11, công tác phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn đập và vận hành hồ chứa tại một số công trình trọng điểm trên địa bàn tỉnh được kiểm tra, rà soát nhằm đánh giá khả năng ứng phó với các tình huống mưa lũ. Ba hồ chứa được tập trung kiểm tra gồm Sông Cái (xã Bác Ái Tây), Bà Râu (xã Thuận Bắc) và Suối Dầu (xã Suối Dầu). Đây đều là những công trình có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến vùng hạ du khi thực hiện xả điều tiết.

Theo số liệu cập nhật đến 6 giờ ngày 17/11, hồ Sông Cái có diện tích lưu vực 750km², dung tích thiết kế gần 220 triệu m³, hiện đang tích trữ 176,5 triệu m³, tương đương 80,3% dung tích thiết kế. Trong khi đó, hồ Bà Râu có diện tích lưu vực 29km², dung tích gần 4,7 triệu m³, tỷ lệ tích trữ đạt khoảng 89%.
Đối với hồ Sông Cái, dự án gia cố đường lên vai đập chính và hố xói tràn xả lũ thuộc hệ thống hồ đã được phê duyệt và đang triển khai, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đây là một trong những hạng mục nhằm tăng cường điều kiện bảo đảm an toàn công trình trong quá trình khai thác, vận hành.
Đáng chú ý, dù lượng nước tại hai hồ Sông Cái và Bà Râu cơ bản đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất, sinh hoạt trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nhưng xét trên quy mô toàn hệ thống, nguồn nước tích trữ vẫn thấp hơn mức bình quân các năm trước. Trong tổng số 24 hồ chứa do đơn vị khai thác công trình thủy lợi khu vực Ninh Thuận quản lý, với tổng dung tích hơn 502 triệu m³, hiện mới có khoảng 337 triệu m³ nước, đạt 67,2% dung tích thiết kế.
Tại khu vực phía Bắc tỉnh, tình hình tích trữ nước cũng có sự chênh lệch đáng kể giữa các hồ. Hồ Suối Dầu hiện đạt 81% dung tích thiết kế, tương đương 32,78 triệu m³; trong khi hồ Cam Ranh mới đạt 52%, hồ Đá Bàn đạt 31%. Tổng dung tích của 19 hồ chứa do đơn vị khai thác công trình thủy lợi khu vực Khánh Hòa quản lý khoảng 213 triệu m³, nhưng lượng nước hiện có mới đạt khoảng 120 triệu m³, tương đương 56% dung tích thiết kế.
Những số liệu trên cho thấy khả năng tích trữ nước giữa các hồ và các khu vực còn có sự khác biệt. Điều này đòi hỏi công tác quản lý, điều tiết phải được thực hiện linh hoạt, căn cứ vào đặc điểm từng công trình, diễn biến nguồn nước và yêu cầu bảo đảm an toàn cho vùng hạ du.
Cân bằng giữa tích nước và dung tích phòng lũ
Một trong những thách thức lớn hiện nay là phải giải quyết hài hòa hai yêu cầu tưởng chừng đối lập: Tích trữ đủ nước để phục vụ mùa khô và chủ động dành dung tích cần thiết để đón lũ. Theo dự báo, tình hình khô hạn trong năm 2027 có thể diễn biến gay gắt, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, nguy cơ mưa lớn, lũ về hồ vẫn cần được đặc biệt quan tâm.
Nếu ưu tiên tích nước ở mức cao mà không tính toán đầy đủ dung tích phòng lũ, các hồ chứa có thể gặp áp lực lớn khi xuất hiện những đợt mưa kéo dài hoặc mưa lớn tập trung. Ngược lại, việc xả nước thiếu tính toán cũng có thể làm suy giảm nguồn nước dự trữ, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống trong mùa khô.
Trước yêu cầu đó, các cơ quan chuyên môn và đơn vị quản lý hồ chứa được yêu cầu chủ động rà soát mực nước, đánh giá dung tích phòng lũ, đặc biệt đối với những hồ đã tích trữ trên 80% dung tích thiết kế và các công trình có nguy cơ gây ảnh hưởng lớn đến khu vực hạ du khi xả điều tiết.
Việc hạ thấp mực nước để đón lũ cần căn cứ vào dự báo thời tiết, lượng mưa và lưu lượng nước về hồ, đồng thời phải tuân thủ quy trình vận hành đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Mức tích trữ khoảng 70-80% dung tích thiết kế được đặt ra như một định hướng tham khảo, nhưng cần điều chỉnh phù hợp với đặc điểm từng hồ, khả năng sinh thủy và điều kiện thực tế. Không thể áp dụng một tỷ lệ cứng nhắc cho toàn bộ hệ thống hồ chứa.
Bên cạnh đó, việc điều tiết nước phải gắn với khả năng tiêu thoát lũ của từng khu vực hạ du, tránh tình trạng xả tập trung với lưu lượng lớn trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng, gây thiệt hại cho người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Không để bị động trước các tình huống mưa lũ
Bảo đảm an toàn hồ, đập không chỉ phụ thuộc vào dung tích phòng lũ mà còn đòi hỏi công tác kiểm tra, giám sát và chuẩn bị phương án ứng phó thường xuyên. Các đơn vị quản lý, vận hành cần duy trì chế độ trực ban 24/24 giờ, theo dõi sát diễn biến thời tiết, lượng mưa và lưu lượng nước về hồ để kịp thời điều chỉnh phương án vận hành.
Cùng với đó, cần thường xuyên kiểm tra hiện trạng thân đập, các hạng mục công trình, thiết bị vận hành, hệ thống quan trắc và thông tin liên lạc. Nhân lực, vật tư, phương tiện phục vụ phòng, chống thiên tai phải được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng huy động khi có tình huống khẩn cấp.
Đặc biệt, đối với các hồ có mực nước tích trữ cao, việc tính toán khả năng gia tăng dung tích khi có mưa lớn cần được thực hiện thường xuyên. Các phương án vận hành phải được xây dựng từ sớm, có khả năng điều chỉnh theo từng cấp độ diễn biến thời tiết, không để rơi vào tình trạng bị động, buộc phải xả nước với lưu lượng lớn trong thời gian ngắn.
Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao hiệu quả thông tin, cảnh báo đến chính quyền địa phương và người dân vùng hạ du. Mọi kế hoạch xả điều tiết cần được thông báo kịp thời, rõ ràng để các địa phương chủ động triển khai biện pháp phòng tránh, bảo vệ tính mạng và tài sản của Nhân dân.
Thực tế cho thấy, vận hành hồ chứa trong điều kiện thời tiết ngày càng khó dự báo không đơn thuần là bài toán kỹ thuật về mực nước hay lưu lượng xả. Đây còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến an toàn cộng đồng, an ninh nguồn nước và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với các đơn vị quản lý là phải chuyển từ tư duy ứng phó khi có tình huống sang chủ động dự báo, tính toán và điều tiết từ sớm.
Việc bảo đảm an toàn công trình, duy trì nguồn nước phục vụ mùa khô và hạn chế thấp nhất rủi ro cho vùng hạ du chỉ có thể đạt được khi các hồ chứa được vận hành theo một phương án tổng thể, linh hoạt, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành và chính quyền địa phương.
