TP. Hồ Chí Minh tăng tốc thích ứng biến đổi khí hậu, hướng tới đô thị xanh

Biến đổi khí hậu - Ngày đăng : 17:00, 19/11/2026

Trước sức ép ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi tư duy phát triển đô thị, từ ứng phó với thiên tai sang chủ động thích ứng dài hạn nhằm nâng cao khả năng chống chịu, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045.
Biến đổi khí hậu

TP. Hồ Chí Minh tăng tốc thích ứng biến đổi khí hậu, hướng tới đô thị xanh

Hà Phương • 19/11/2026 17:00

Trước sức ép ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi tư duy phát triển đô thị, từ ứng phó với thiên tai sang chủ động thích ứng dài hạn nhằm nâng cao khả năng chống chịu, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045.

Biến đổi khí hậu đặt đô thị trước nhiều thách thức

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những sức ép ngày càng rõ nét đối với quá trình phát triển của các đô thị lớn, đặc biệt tại những khu vực có địa hình thấp, mật độ dân cư cao và hệ thống hạ tầng chịu nhiều áp lực. Tại TP. Hồ Chí Minh, tình trạng nắng nóng kéo dài, mưa lớn cực đoan, triều cường, xâm nhập mặn và sụt lún đất đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới phương thức quản lý, quy hoạch và phát triển đô thị.

Trước tình hình trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ hội và thách thức trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại TP. Hồ Chí Minh”, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học trong nước và đại diện nhiều tổ chức quốc tế.

1a.jpg
TP. Hồ Chí Minh từng bước điều chỉnh cách tiếp cận trong quy hoạch, quản lý đô thị (ảnh minh hoạ: HD)

Đáng chú ý, sau quá trình sáp nhập, không gian phát triển của thành phố mở rộng, bao gồm cả khu vực địa hình cao, vùng trũng, ven biển và hải đảo. Điều này khiến phạm vi và tính chất rủi ro khí hậu trở nên đa dạng, phức tạp hơn, đòi hỏi các giải pháp thích ứng phải được xây dựng trên cơ sở đặc điểm riêng của từng khu vực.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, TP. Hồ Chí Minh ghi nhận 27 đợt triều cường vượt báo động III. Đỉnh triều tại trạm Phú An ngày 6/11/2025 đạt 1,78m. Trong khi đó, năm 2024, độ mặn cực đại đo được tại khu vực Mũi Nhà Bè lên tới 13,3‰. Đây là những biểu hiện cho thấy tác động của biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa mà đã hiện hữu trong đời sống đô thị.

Đáng lo ngại, theo kịch bản biến đổi khí hậu ở mức cao, đến cuối thế kỷ XXI, nhiệt độ trung bình khu vực nội đô TP. Hồ Chí Minh có thể tăng thêm 3,5 - 3,7°C. Số ngày có nhiệt độ trên 35°C được dự báo tăng thêm từ 90 - 110 ngày. Nếu không có giải pháp thích ứng kịp thời, nắng nóng cực đoan sẽ làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, nhu cầu sử dụng năng lượng và những nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, nền địa chất yếu cũng khiến thành phố phải đối mặt với nguy cơ kép từ sụt lún đất và nước biển dâng. Tại một số khu vực, tốc độ sụt lún được ghi nhận ở mức 2 - 5cm/năm. Khi kết hợp với mực nước biển ngày càng tăng, nguy cơ ngập lụt tại các khu vực thấp trũng có thể trở nên nghiêm trọng hơn, gây tổn thất cho hạ tầng giao thông, nhà ở và hoạt động sản xuất.

Chuyển từ chống chịu bị động sang chủ động thích ứng

Trước những thách thức trên, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước điều chỉnh cách tiếp cận trong quy hoạch và quản lý đô thị. Thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả khi xảy ra ngập úng, sụt lún hay thiên tai, thành phố hướng đến mô hình phát triển có khả năng thích nghi với các điều kiện khí hậu thay đổi.

Theo định hướng được chia sẻ tại hội thảo, Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn 2026 - 2030 của thành phố đặt ra 18 chỉ tiêu và 76 nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, mục tiêu giảm 9% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 so với kịch bản phát triển thông thường được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng, tạo tiền đề cho lộ trình phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045.

Một trong những điểm đáng chú ý là định hướng quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, với tư duy thích ứng với nước thay vì chỉ tìm cách ngăn chặn, chống lại các tác động của nước. Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng đối với một đô thị thường xuyên chịu ảnh hưởng của triều cường, mưa lớn và nguy cơ nước biển dâng.

Theo đó, thành phố định hướng phát triển mạng lưới không gian xanh và mặt nước có tính liên kết, từ hồ Dầu Tiếng, rừng Mã Đà đến hệ thống sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và rừng ngập mặn Cần Giờ. Việc bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học mà còn tạo ra những vùng đệm sinh thái, hỗ trợ điều tiết nước, giảm nhiệt và hạn chế tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Cùng với đó, mô hình “đô thị bọt biển” được đặt ra như một hướng đi nhằm tăng khả năng hấp thụ, lưu trữ và thoát nước tự nhiên. Theo định hướng được nêu tại hội thảo, các khu đô thị mới và khu công nghiệp cần dành khoảng 5 - 10% diện tích cho hồ điều tiết, không gian xanh có khả năng thấm nước; đồng thời khôi phục tối thiểu 30% diện tích các vùng trũng tự nhiên.

Chuyển dịch năng lượng, huy động nguồn lực cho mục tiêu phát thải thấp

Không chỉ tập trung vào các giải pháp thích ứng, TP. Hồ Chí Minh còn thúc đẩy chuyển dịch năng lượng nhằm giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và từng bước xây dựng nền kinh tế xanh.

Theo thông tin tại hội thảo, nhu cầu điện thương phẩm của thành phố trong năm 2026 dự kiến đạt khoảng 60 tỷ kWh, với công suất phụ tải cực đại 9.677MW. Trong khi đó, hơn 50% nhu cầu công suất phụ thuộc vào nguồn điện truyền tải từ các khu vực khác, đặt ra yêu cầu đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường tính chủ động về năng lượng.

Thành phố đang thúc đẩy các dự án điện khí LNG tại Hiệp Phước, Long Sơn; phát triển điện rác với tổng công suất quy hoạch 432,6MW; nghiên cứu tiềm năng điện gió ngoài khơi tại Cần Giờ và Xuyên Mộc với quy mô khoảng 6.000MW, gắn với các giải pháp lưu trữ năng lượng.

Đáng chú ý, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tiếp tục được quan tâm, với hơn 21.500 hệ thống đã được triển khai. Cùng với đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp được thúc đẩy nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn năng lượng sạch, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn môi trường trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Kinh nghiệm quốc tế cũng được xem là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh của thành phố. Tại hội thảo, đại diện Osaka (Nhật Bản) chia sẻ mục tiêu giảm 50% lượng phát thải vào năm 2030, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp kiểm toán năng lượng và cải tạo công trình theo hướng tiết kiệm năng lượng.

1d.jpg
Triều cường gây ngập úng (ảnh minh hoạ)

Trong khi đó, Hàn Quốc chia sẻ kinh nghiệm thể chế hóa mục tiêu trung hòa carbon và triển khai các chương trình hành động đến nhiều cấp chính quyền địa phương.

Một vấn đề khác được các chuyên gia lưu ý là khả năng tiếp cận nguồn vốn cho các dự án khí hậu. Theo đại diện Viện Phát triển Bền vững Quốc tế Canada (IISD), trong giai đoạn thí điểm trao đổi hạn ngạch phát thải 2025 - 2028, cần từng bước hoàn thiện định mức, tránh tình trạng dư thừa hạn ngạch trước khi thị trường carbon chính thức vận hành từ năm 2029.

Đại diện Mạng lưới C40 Cities cũng cho rằng, khó khăn của các siêu đô thị không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở việc thiếu những dự án được chuẩn bị đầy đủ, đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư. Vì vậy, TP. Hồ Chí Minh cần chuẩn hóa dữ liệu kiểm kê khí nhà kính, xây dựng bản đồ rủi ro khí hậu và nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án để tiếp cận các nguồn tài chính quốc tế, trái phiếu xanh cũng như nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Với những định hướng đang được triển khai, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu xây dựng một đô thị không chỉ tăng trưởng về quy mô kinh tế mà còn có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến đổi khí hậu, bảo đảm chất lượng môi trường sống và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

Hà Phương