Tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai trên biển

Biến đổi khí hậu - Ngày đăng : 15:23, 19/11/2026

Biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết nguy hiểm trên biển như bão, sóng lớn, nước dâng do bão, triều cường và xâm nhập mặn ngày càng khó lường. Trước những rủi ro gia tăng, Việt Nam đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo sớm thiên tai.
Biến đổi khí hậu

Tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai trên biển

Hà Phương • 19/11/2026 15:23

Biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết nguy hiểm trên biển như bão, sóng lớn, nước dâng do bão, triều cường và xâm nhập mặn ngày càng khó lường. Trước những rủi ro gia tăng, Việt Nam đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo sớm thiên tai.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro trên biển

Biển và vùng ven biển giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế, bảo đảm sinh kế của hàng triệu người dân Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là những khu vực chịu tác động trực tiếp và ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các quy luật thời tiết, khí hậu, khiến việc nhận diện và dự báo những hiện tượng nguy hiểm trở nên phức tạp hơn. Khi các hiện tượng cực đoan xuất hiện với cường độ, tần suất và diễn biến khó dự đoán, thời gian chuẩn bị ứng phó của cộng đồng và cơ quan chức năng có thể bị thu hẹp. Đối với những người thường xuyên hoạt động trên biển, một bản tin dự báo chậm hoặc thiếu chính xác có thể dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Trong bối cảnh đó, nâng cao năng lực dự báo biển không chỉ là yêu cầu chuyên môn của ngành khí tượng thủy văn mà còn là một trong những giải pháp quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu tổn thất do thiên tai và bảo vệ các hoạt động phát triển kinh tế biển.

9b.png
(Ảnh minh hoạ)

Theo các chuyên gia ngành khí tượng thủy văn, công tác dự báo biển hiện đã bao quát nhiều yếu tố hải văn quan trọng, gồm thủy triều, sóng biển, dòng chảy, nước dâng do bão và nước dâng do gió mùa.

Việc khai thác dữ liệu từ các mô hình dự báo, vệ tinh, radar, hệ thống quan trắc và nền tảng trực tuyến OpenGeoWeb đang góp phần nâng cao chất lượng thông tin. Nhờ ứng dụng công nghệ, thời hạn dự báo sóng biển và dòng chảy có thể kéo dài đến 10 ngày; dự báo nước dâng do bão và gió mùa trước 3 ngày. Thông tin thủy triều, cảnh báo triều cường cũng được cung cấp chi tiết hơn tại các trạm ven biển, hải đảo, cửa sông, cảng biển và khu kinh tế trọng điểm.

Đây là bước tiến quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu phục vụ công tác phòng, chống thiên tai. Khi có thông tin sớm về diễn biến sóng, dòng chảy và thủy triều, các địa phương có thể chủ động xây dựng phương án bảo vệ khu dân cư, công trình hạ tầng và hoạt động sản xuất.

Công nghệ hiện đại mở rộng khả năng cảnh báo sớm

Một trong những yêu cầu cấp thiết của dự báo biển là nâng cao khả năng cảnh báo bão và áp thấp nhiệt đới. Thông tin dự báo đối với các hiện tượng nguy hiểm trên biển cần được cung cấp càng sớm càng tốt, thậm chí phải tính toán đến từng giờ.

Thông tin về vị trí, cường độ, hướng di chuyển của bão, phạm vi gió mạnh và khu vực có sóng lớn có ý nghĩa trực tiếp đối với quyết định điều động tàu thuyền, sơ tán lao động và tổ chức nơi tránh trú an toàn. Trong điều kiện thời tiết biển biến động nhanh, cảnh báo kịp thời có thể tạo thêm khoảng thời gian quan trọng để ngư dân và lực lượng chức năng triển khai biện pháp bảo vệ tính mạng, tài sản.

Để đáp ứng yêu cầu này, ngành khí tượng thủy văn đang hướng tới ứng dụng đồng bộ nhiều công nghệ mới. Trong đó, dữ liệu từ Copernicus Marine Service hỗ trợ khai thác thông tin hải dương; công cụ DNORA phục vụ mô phỏng trường sóng; trí tuệ nhân tạo và học máy được nghiên cứu ứng dụng trong dự báo nước dâng do bão. Các công cụ MetOcean Stats và phương pháp dự báo dựa trên tác động cũng mở ra khả năng phân tích sâu hơn những rủi ro có thể xảy ra đối với từng khu vực.

Điểm đáng chú ý của phương pháp dự báo dựa trên tác động là không chỉ cung cấp thông tin về một hiện tượng thời tiết mà còn hướng đến đánh giá những hậu quả có thể phát sinh đối với con người, tài sản và hoạt động kinh tế.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi hệ thống quan trắc đủ dày, dữ liệu chất lượng và đội ngũ dự báo viên có chuyên môn. Hiện nay, mạng lưới quan trắc trên biển vẫn còn thưa, ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin tại một số khu vực. Năng lực tính toán cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu dự báo chi tiết cho các tuyến luồng hàng hải, cảng biển, khu du lịch và những vùng ven bờ có nguy cơ ngập lụt.

Hợp tác quốc tế tạo động lực nâng cao năng lực dự báo

Bên cạnh đầu tư công nghệ trong nước, hợp tác quốc tế được xác định là hướng đi quan trọng để Việt Nam tiếp cận những phương pháp dự báo tiên tiến và kinh nghiệm ứng phó thiên tai trên biển.

Trong hơn một thập kỷ qua, các cơ quan chuyên môn của Việt Nam và Na Uy đã duy trì hoạt động phối hợp thông qua trao đổi kỹ thuật, nghiên cứu chung và đào tạo thực hành. Quá trình hợp tác đã tạo điều kiện để đội ngũ dự báo viên, nhà khoa học trong nước tiếp cận công cụ nghiệp vụ, công nghệ và phương pháp dự báo hiện đại, qua đó từng bước nâng cao năng lực chuyên môn từ cấp trung ương đến địa phương.

Dự báo đáng tin cậy không chỉ hỗ trợ phòng tránh thiên tai mà còn tạo nền tảng cho các hoạt động kinh tế biển an toàn, bền vững, trong đó có thủy sản, giao thông hàng hải và phát triển điện gió ngoài khơi.

Để công tác dự báo biển đáp ứng tốt hơn yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục đầu tư mở rộng mạng lưới quan trắc, nâng cấp thiết bị và công nghệ truyền dẫn dữ liệu. Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu cơ chế hình thành các hiện tượng hải văn bất thường, phát triển mô hình dự báo chi tiết, kéo dài thời hạn dự báo và nâng cao năng lực tính toán.

Công nghệ tiên tiến, dữ liệu liên thông và hợp tác quốc tế sẽ là những nền tảng quan trọng giúp Việt Nam chủ động hơn trước các diễn biến bất thường của đại dương, bảo vệ cộng đồng ven biển và hướng tới phát triển kinh tế biển an toàn, bền vững.

Hà Phương