Hà Nội quản lý quỹ biệt thự theo quy định mới: Bảo tồn di sản kiến trúc trong tiến trình phát triển đô thị
Đô thị xanh - Ngày đăng : 14:09, 20/11/2026
Hà Nội quản lý quỹ biệt thự theo quy định mới: Bảo tồn di sản kiến trúc trong tiến trình phát triển đô thị
Không chỉ là những công trình nhà ở có giá trị về bất động sản, hệ thống biệt thự cũ tại Hà Nội còn lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa và kiến trúc của Thủ đô. Việc rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý quỹ biệt thự theo các quy định pháp luật hiện hành được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý đồng bộ hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn những giá trị kiến trúc đặc sắc trong quá trình đô thị hóa.
Rà soát cơ chế quản lý quỹ biệt thự
UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố về việc bãi bỏ Nghị quyết số 18/2008/NQ-HĐND ngày 10/12/2008 và Nghị quyết số 02/2014/NQ-HĐND ngày 9/7/2014 liên quan đến Đề án quản lý quỹ nhà biệt thự trên địa bàn.
Động thái này xuất phát từ yêu cầu rà soát, cập nhật hệ thống văn bản quản lý nhà ở, kiến trúc, tài sản công và quản lý đô thị trong bối cảnh nhiều quy định pháp luật đã có sự thay đổi. Theo UBND Thành phố, một số văn bản làm cơ sở ban hành các nghị quyết trước đây đã hết hiệu lực hoặc được thay thế bằng những quy định mới.

Nghị quyết số 18/2008/NQ-HĐND từng đặt nền tảng cho việc quản lý quỹ nhà biệt thự của Hà Nội, trong đó xác định phạm vi, đối tượng quản lý, tiêu chí biệt thự không được bán, nguyên tắc bảo tồn, tôn tạo và việc bán nhà biệt thự. Đáng chú ý, nghị quyết này kèm theo danh mục 42 biệt thự không được bán tại khu trung tâm chính trị Ba Đình và 46 biệt thự do Thành phố quản lý, đang cho doanh nghiệp thuê sử dụng vào mục đích sản xuất, kinh doanh.
Đến năm 2014, HĐND Thành phố tiếp tục ban hành Nghị quyết số 02/2014/NQ-HĐND nhằm điều chỉnh, bổ sung một số nội dung của nghị quyết trước đó. Trong đó, việc phân loại biệt thự được điều chỉnh thành ba nhóm; các quy định về đối tượng mua, giá bán, phương thức bán và xử lý chuyển tiếp được thực hiện theo các văn bản pháp luật liên quan.
Sau nhiều năm triển khai, việc rà soát và thay thế cơ chế quản lý cũ được đặt ra nhằm bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Nhà ở năm 2023, Luật Kiến trúc năm 2019 và các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công.
Điều đáng chú ý là việc bãi bỏ hai nghị quyết nói trên không đồng nghĩa với việc chấm dứt quản lý quỹ nhà biệt thự hay dừng các biện pháp bảo tồn, bảo vệ những công trình có giá trị. Công tác quản lý vẫn được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành.
Biệt thự cũ – một phần ký ức kiến trúc và cảnh quan Hà Nội
Nhắc đến Hà Nội, bên cạnh những công trình di tích, phố cổ hay những không gian văn hóa lâu đời, hệ thống biệt thự cũ cũng là một thành tố quan trọng tạo nên diện mạo kiến trúc đặc trưng của đô thị.
Những căn biệt thự nằm trên các tuyến phố, trong những khu phố cũ hay xen giữa các không gian đô thị hiện đại không chỉ có giá trị sử dụng. Qua thời gian, chúng trở thành những dấu tích vật chất phản ánh quá trình hình thành, phát triển và giao thoa văn hóa kiến trúc của Thủ đô.
Giá trị của một công trình biệt thự không chỉ nằm ở hình thức mặt tiền, mái nhà, cửa sổ hay những chi tiết trang trí. Đó còn là sự kết hợp giữa kiến trúc, không gian khuôn viên, cây xanh, hàng rào, sân vườn và cảnh quan đường phố. Chính mối quan hệ giữa công trình với không gian xung quanh đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của nhiều khu vực đô thị Hà Nội.
Xét từ góc độ môi trường đô thị, những khuôn viên biệt thự có cây xanh, khoảng sân và không gian thoáng còn góp phần duy trì sự cân bằng của cảnh quan, cải thiện vi khí hậu và tạo nên những khoảng không gian xanh có giá trị trong khu vực đô thị có mật độ xây dựng cao.
Bởi vậy, bảo tồn biệt thự cũ không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ giữ lại một số công trình kiến trúc riêng lẻ. Vấn đề quan trọng hơn là bảo vệ tổng thể các giá trị kiến trúc, cảnh quan và không gian văn hóa gắn với công trình đó.
Trong bối cảnh Hà Nội đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và nhu cầu phát triển hạ tầng, việc bảo vệ những công trình có giá trị kiến trúc, lịch sử càng trở nên cần thiết. Nếu chỉ chú trọng khai thác giá trị sử dụng hoặc giá trị kinh tế của đất đai mà thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, những yếu tố tạo nên bản sắc đô thị có thể bị biến dạng hoặc mai một.
Quản lý theo quy định mới, không buông lỏng yêu cầu bảo tồn
Luật Nhà ở năm 2023 đã dành Điều 123 quy định về quản lý, sử dụng nhà biệt thự, trong đó phân loại thành ba nhóm.
Cụ thể, biệt thự nhóm một gồm những công trình được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa, biệt thự có giá trị điển hình về kiến trúc và nhà cổ được xác định theo quy định. Nhóm hai là những biệt thự có giá trị về nghệ thuật, kiến trúc, văn hóa, lịch sử nhưng không thuộc nhóm một. Nhóm ba là những biệt thự không thuộc hai nhóm trên.
Đáng chú ý, pháp luật quy định biệt thự nhóm một phải giữ nguyên kiến trúc bên ngoài, bao gồm hình dáng kiến trúc, cấu trúc bên trong, mật độ xây dựng, số tầng và chiều cao. Đối với biệt thự nhóm hai, yêu cầu đặt ra là giữ nguyên kiến trúc bên ngoài.
Các quy định này cho thấy việc quản lý biệt thự không chỉ dừng ở hoạt động thống kê, phân loại hay xác định quyền sở hữu, mà còn gắn trực tiếp với trách nhiệm bảo vệ những giá trị kiến trúc, văn hóa và lịch sử của công trình.
Đối với Hà Nội, đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, nhất là trong việc xác định danh mục công trình cần bảo vệ, phân định trách nhiệm của cơ quan quản lý, chủ sở hữu và đơn vị sử dụng.
Bên cạnh đó, việc quản lý biệt thự cũ xây dựng trước năm 1954 hiện được thực hiện theo Quy chế ban hành kèm Quyết định số 52/2013/QĐ-UBND ngày 28/11/2013 của UBND TP Hà Nội. Sở Xây dựng đang xây dựng dự thảo quyết định thay thế nhằm phù hợp với các quy định hiện hành về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Bảo tồn kiến trúc phải gắn với phát triển đô thị xanh
Một đô thị đáng sống không chỉ được đánh giá bằng tốc độ phát triển kinh tế, quy mô hạ tầng hay số lượng những công trình hiện đại. Bản sắc kiến trúc, chất lượng môi trường sống và khả năng gìn giữ những giá trị lịch sử cũng là những thước đo quan trọng của sự phát triển bền vững.
Với Hà Nội, việc quản lý quỹ biệt thự cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa bảo tồn di sản kiến trúc, quy hoạch không gian đô thị và bảo vệ môi trường. Đây không phải là những nhiệm vụ tách rời, mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
Để thực hiện hiệu quả, trước hết cần có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác về số lượng, vị trí, hiện trạng và giá trị của từng công trình biệt thự. Việc phân loại phải được thực hiện trên cơ sở những tiêu chí khoa học, có sự tham gia của các chuyên gia về kiến trúc, quy hoạch, lịch sử, văn hóa và di sản.
Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra việc cải tạo, sửa chữa, sử dụng công trình; kiểm soát chặt chẽ những hoạt động có nguy cơ làm thay đổi kiến trúc gốc, phá vỡ cảnh quan hoặc làm suy giảm các giá trị cần bảo tồn. Đối với những biệt thự có khuôn viên cây xanh, sân vườn, cần có giải pháp bảo vệ đồng bộ, tránh tình trạng chỉ giữ lại phần kiến trúc mà làm biến dạng không gian cảnh quan vốn có.
Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là cơ chế huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn. Việc bảo vệ công trình có giá trị không thể chỉ dựa vào yêu cầu hành chính, mà cần có chính sách phù hợp về kinh phí tu bổ, bảo trì, hướng dẫn kỹ thuật và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Đặc biệt, cần tăng cường công khai thông tin về danh mục biệt thự có giá trị, tình trạng quản lý và phương án bảo tồn để người dân có thể tham gia giám sát. Bảo tồn kiến trúc sẽ khó đạt hiệu quả bền vững nếu thiếu sự đồng thuận và trách nhiệm của cộng đồng.
Việc Hà Nội rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý quỹ biệt thự theo quy định pháp luật mới là bước điều chỉnh cần thiết trong quản lý đô thị. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này không chỉ được đo bằng việc thay thế hay bãi bỏ những văn bản pháp lý cũ, mà quan trọng hơn là khả năng bảo vệ được những giá trị kiến trúc, lịch sử và cảnh quan đang hiện hữu.
Giữ gìn những căn biệt thự có giá trị cũng chính là giữ gìn một phần ký ức đô thị, bảo vệ bản sắc riêng của Hà Nội và tạo dựng nền tảng cho một môi trường sống hài hòa giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
