Hệ thống công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, trải rộng trên địa bàn bốn tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng. Đây là một trong những công trình thủy lợi lớn, có lịch sử lâu đời, đảm nhiệm vai trò cấp nước tưới cho hơn 116.600ha đất nông nghiệp, đồng thời tạo nguồn nước phục vụ nuôi trồng thủy sản, sinh hoạt và các ngành kinh tế khác. Hệ thống cũng có chức năng tiêu thoát nước cho gần 199.000ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

Tuy nhiên, trong quá trình khai thác, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như nhiều hạng mục công trình xuống cấp, khả năng lấy nước tự chảy qua cống Xuân Quan suy giảm nghiêm trọng, cùng với tình trạng ô nhiễm môi trường nước ngày càng gia tăng.

Theo ông Trịnh Thế Trường, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, trạm bơm dã chiến Xuân Quan giai đoạn 1 được khởi công vào tháng 12/2023, hoàn thành và đưa vào vận hành từ tháng 3/2024 với công suất 16 m³/giây. Công trình đã bước đầu bổ sung nguồn nước cho hệ thống trong điều kiện mực nước sông Hồng xuống thấp. Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy trạm bơm chỉ đáp ứng chưa đến 50% nhu cầu bổ sung nước qua cống Xuân Quan. Việc duy trì dòng chảy tối thiểu mới chỉ bảo đảm cho đoạn kênh từ đầu nguồn cống Xuân Quan đến cống Kênh Cầu, chưa đáp ứng yêu cầu cấp nước tưới ổn định, lâu dài cho toàn hệ thống và chưa thể khắc phục triệt để tình trạng ô nhiễm.

Trên cơ sở đó, việc đầu tư xây dựng trạm bơm Xuân Quan giai đoạn 2 với 8 tổ máy, dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng vào tháng 4/2026, với công suất 16 m³/giây, sẽ giúp chủ động lấy nước qua cống Xuân Quan.

Dự án được kỳ vọng bảo đảm nguồn nước tưới ổn định trong mùa khô, tăng cường lưu lượng dòng chảy, cải thiện chất lượng nước, giảm ô nhiễm môi trường; đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác, phát huy giá trị đầu tư của hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của khu vực trong giai đoạn tới.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên Lại Văn Hoàn cho biết, trạm bơm Xuân Quan giai đoạn 1 sau khi đưa vào vận hành đã phát huy hiệu quả bước đầu, góp phần pha loãng nguồn nước và giảm ô nhiễm môi trường. Tỉnh Hưng Yên kỳ vọng trạm bơm giai đoạn 2 khi hoàn thành sẽ tiếp tục cải thiện chất lượng nước trong hệ thống, bảo đảm phục vụ sản xuất nông nghiệp cho người dân.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, trạm bơm Xuân Quan giai đoạn 2 sẽ nâng tổng công suất của trạm lên 32 m³/giây, cơ bản khắc phục tình trạng thiếu nước pha loãng, từng bước xử lý ô nhiễm nguồn nước và cho phép lấy nước chủ động qua trạm bơm vào bất kỳ thời điểm nào, không phụ thuộc vào việc xả nước từ các hồ thủy điện, qua đó đáp ứng nhu cầu tưới cho sản xuất.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng đề án phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải theo hướng phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững. Theo đề án, nhiều giải pháp đồng bộ được đề xuất, trong đó có việc cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới và hiện đại hóa 13 công trình thủy lợi đầu mối lớn như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt và các công trình điều tiết trên kênh trục chính như cống Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang, nhằm chủ động tưới, cấp, tiêu nước và tạo dòng chảy liên tục trong toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, các công trình tại 18 đầu kênh nhánh cấp 1 cũng sẽ được cải tạo, xây dựng mới và hiện đại hóa để kiểm soát số lượng, chất lượng nước trước khi chảy vào các kênh trục chính. Hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn cũng được đề xuất xây dựng tại các điểm đầu kênh nhằm bảo đảm chất lượng nước trước khi đổ vào trục chính kênh Bắc Hưng Hải.

Chủ động vận hành hệ thống thủy lợi ứng phó triều cường rằm tháng 11

Hạ Anh