Theo Jerusalem Report, người dân và các tiểu thương sinh sống quanh khu vực cho biết lượng rác khổng lồ đang tạo ra mối đe dọa môi trường nghiêm trọng, trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Một cư dân địa phương bày tỏ sự lo lắng: Chợ Firas giờ chẳng khác nào một bãi rác khổng lồ, nơi ruồi muỗi, côn trùng và gián sinh sôi dày đặc. Mùi hôi thối lan khắp khu vực, trong khi xe thu gom rác vẫn liên tục đổ thêm rác mỗi ngày, khiến các đống rác ngày càng chất cao. Theo người này, nguy cơ bùng phát dịch bệnh là điều khó tránh khỏi.

Chính quyền đô thị do Hamas quản lý ước tính hiện đã có hơn 100.000 tấn rác tồn đọng tại khu vực này. Tình hình càng trở nên phức tạp khi người dân bắt đầu quay trở lại thành phố sau thời gian sơ tán.

Theo các quan chức địa phương, việc vận chuyển rác ra khỏi khu dân cư đến những bãi xử lý xa hơn hiện không thể thực hiện do thiếu trang thiết bị cần thiết, đồng thời bị hạn chế tiếp cận bãi chôn lấp Juhor al-Dik – khu vực nằm ngoài “Đường Vàng” và đang do Israel kiểm soát.

Không chỉ riêng TP Gaza, tình trạng rác thải bừa bãi xuất hiện khắp Dải Gaza. Rác bị vứt tràn lan trên đường phố, ven các tuyến giao thông chính, thậm chí ngay sát những khu vực người dân đang trú ẩn, làm gia tăng nguy cơ mất vệ sinh và các rủi ro về y tế.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), Gaza hiện tồn đọng khoảng 60 triệu tấn đống đổ nát từ các đợt oanh kích dữ dội kéo dài suốt hai năm qua. Ước tính khoảng 80% công trình xây dựng đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc hư hại nghiêm trọng. Trong số này, khoảng 4 triệu tấn phế thải được cho là chứa các chất độc hại, bao gồm vật liệu nguy hiểm, kim loại nặng, nhựa cháy và hóa chất.

Ông Amjad al-Shawa – người đứng đầu mạng lưới các tổ chức phi chính phủ Palestine tại Gaza nhận định người dân nơi đây không chỉ đối mặt với một thảm họa, mà thực tế đang sống trong giai đoạn hậu thảm họa. Theo ông, Gaza đang chứng kiến sự sụp đổ trên hầu hết các khía cạnh nhân đạo, trong đó khủng hoảng môi trường ngày càng nghiêm trọng.

Ông cho biết hệ thống vệ sinh gần như không còn tồn tại. Khoảng 80% cơ sở xử lý nước thải đã bị phá hủy, cùng với mạng lưới đường ống và các giếng nước. Nhiều người buộc phải sinh sống trong lều bạt, ngay cạnh rác thải, chuột, các loài gặm nhấm và chó hoang, làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Nước thải hiện rò rỉ tràn lan, chảy ra đường phố và các khu trại nơi người dân di dời sinh sống. Việc các nhà máy xử lý nước thải bị phá hủy khiến rủi ro về sức khỏe cộng đồng ngày càng lớn.

Các chuyên gia môi trường cảnh báo, mỗi ngày có khoảng 130.000 m³ nước thải chưa qua xử lý chảy thẳng ra biển, khiến nồng độ vi khuẩn và coliform vượt xa mức an toàn do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo. Ngoài ra, phế thải chứa kim loại nặng cũng đã gây ô nhiễm nhiều khu vực ven biển, một phần bị cuốn trôi ra đại dương.

Nguồn nước ngầm tự nhiên của Gaza đang bị nhiễm bẩn nghiêm trọng do nước thải thấm vào đất. Liên hợp quốc cho biết phần lớn thảm thực vật cùng hoạt động nông nghiệp tại khu vực này đã bị tàn phá.

Theo ông al-Shawa, nước sinh hoạt hiện không còn an toàn, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi mắc bệnh mãn tính. Ngay cả những người từng khỏe mạnh cũng bắt đầu gặp các vấn đề về da, nhiễm trùng và rối loạn tiêu hóa.

Tình hình càng xấu hơn vào mùa đông, khi nguy cơ mắc cúm và các bệnh do virus tăng cao. Người dân gần như không còn lựa chọn nào khác, không có nơi để di chuyển. Một số người thậm chí phải sống tạm trong nghĩa trang do Gaza quá đông đúc, không còn không gian trống.

Ngoài ra, nhiều người phản ánh tình trạng khó thở do ô nhiễm không khí, xuất phát từ việc khoảng 90% hệ thống thu gom rác tại Gaza đã sụp đổ. Không có điểm xử lý, nhiều hộ dân buộc phải đốt rác, tạo ra khói bụi dày đặc. Việc sử dụng máy phát điện và đốt nhiên liệu rắn để nấu ăn cũng làm gia tăng khí CO₂, khiến chất lượng không khí tiếp tục suy giảm.

Các công trình bị hư hại nặng nề đang đe dọa trực tiếp đến an toàn của người dân, đặc biệt trong điều kiện thời tiết xấu. Tháng trước, lực lượng phòng vệ dân sự do Hamas quản lý cho biết đã có ba người thiệt mạng do một số tòa nhà bị sập một phần. Nhiều công trình không còn đủ an toàn để che chắn trước mưa bão.

Gần đây, các đội công nhân đô thị phối hợp với nhân viên Liên hợp quốc đã tiến hành dọn dẹp một phần đống đổ nát nhằm mở lại các tuyến đường, song kết quả vẫn rất hạn chế so với khối lượng tồn đọng khổng lồ.

Một đoạn video ghi lại tại Gaza cho thấy lực lượng cứu hộ đang nỗ lực dập lửa tại một bãi rác, nơi phát hiện những gì được cho là tàn dư của một quả rocket.

Do không có công tác phân loại, rác thải tại Gaza bị trộn lẫn với bom mìn chưa nổ còn sót lại sau chiến tranh. Ông al-Shawa cho biết với nguồn lực hạn chế và thiết bị thô sơ, các lực lượng tại chỗ chỉ có thể làm hết khả năng trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Các loại máy móc hạng nặng và thiết bị chuyên dụng vốn bị Israel xếp vào nhóm vật tư “lưỡng dụng” hiện vẫn chưa được phép đưa vào Dải Gaza.

Ông al-Shawa kêu gọi cần khẩn trương khởi động quá trình tái thiết thay vì tiếp tục chờ đợi những kế hoạch chưa rõ thời điểm thực hiện. Theo ông, khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng và người dân Gaza cần các giải pháp tức thời.

Theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), ngay cả trong điều kiện thuận lợi, việc dọn dẹp phần lớn đống đổ nát cũng cần ít nhất bảy năm. Đây mới chỉ là bước khởi đầu cho tiến trình tái thiết Gaza, quá trình được dự báo có thể kéo dài hàng chục năm với chi phí ước tính khoảng 70 tỷ USD.

Tuy nhiên, vấn đề tài chính vẫn là trở ngại lớn khi nhiều quốc gia chưa sẵn sàng tài trợ nếu chưa có bảo đảm rằng giao tranh đã chấm dứt và xung đột đang đi đến hồi kết.

Dù phải đối mặt với cuộc khủng hoảng môi trường và nhân đạo nghiêm trọng, nhiều người dân Gaza cho biết họ vẫn không muốn rời bỏ quê hương, chỉ có thể chờ đợi những diễn biến tiếp theo. Trong khi đó, một số khác đang cân nhắc rời đi nếu cửa khẩu Rafah được mở và cho phép xuất cảnh.

Argentina: Kêu gọi ban bố tình trạng cháy rừng khẩn cấp toàn quốc

Ngọc Ánh