Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã gửi đề xuất tham vấn tới các bang. Theo đó, các cơ sở lưu trữ chất thải hạt nhân và tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng có thể được bố trí trong một hệ sinh thái tích hợp, mang tên Khu liên hợp Đổi mới vòng đời hạt nhân.

Tại khu liên hợp này, chính quyền liên bang có thể hỗ trợ triển khai các lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới kết hợp với trung tâm dữ liệu, đồng thời bố trí cơ sở làm giàu uranium phục vụ chuỗi cung ứng nhiên liệu.

Chính quyền Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn vốn tư nhân và địa phương, trong khi liên bang sẽ hỗ trợ theo hướng “có mục tiêu, có điều kiện và có thời hạn”. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết chính phủ có khả năng cung cấp các khoản vay trị giá hàng trăm tỷ USD, trong đó phần lớn sẽ được phân bổ cho các dự án điện hạt nhân.

Theo dự thảo kế hoạch, các bang có thể chấp thuận cho xây dựng kho lưu trữ chất thải hạt nhân sâu dưới lòng đất để đổi lấy sự hỗ trợ từ liên bang và thu hút dòng vốn đầu tư vào điện hạt nhân. Đây được xem là sự thay đổi lớn so với phương án tập trung lưu trữ dưới núi Yucca tại bang Nevada trước đây.

Những lo ngại của người dân về an toàn chất thải phóng xạ trong nhiều năm qua đã làm chậm quá trình phát triển điện hạt nhân. Hiện nay, chất thải hạt nhân chủ yếu được lưu giữ ngay trong khuôn viên các nhà máy điện hạt nhân. Sau thời gian làm mát trong các bể chứa nhiên liệu đã qua sử dụng, chúng được chuyển sang lưu trữ trong các thùng bê tông và thép chuyên dụng.

Việc giải quyết bài toán lưu trữ chất thải phóng xạ được coi là điều kiện then chốt để hiện thực hóa mục tiêu mở rộng điện hạt nhân của Mỹ. Tổng thống Trump đặt mục tiêu nâng tổng công suất điện hạt nhân của nước này lên 400GW vào năm 2050, gấp bốn lần hiện nay, nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng mạnh do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo và tiền điện tử.

Trước đây, từ năm 1987, Bộ Năng lượng Mỹ chỉ tập trung vào một địa điểm lưu trữ vĩnh viễn là Yucca Mountain. Tuy nhiên, dự án đã bị cựu Tổng thống Barack Obama đình chỉ trước sự phản đối của các nhà lập pháp bang Nevada.

Sau khi kế hoạch Yucca bị dừng lại, cơ quan này chuyển sang tìm kiếm địa điểm lưu trữ dựa trên nguyên tắc đồng thuận của các địa phương. Tuy vậy, đến nay Mỹ vẫn chưa xác định được địa điểm lưu trữ vĩnh viễn cho chất thải hạt nhân.

Cựu Tổng thống Ronald Reagan từng dỡ bỏ lệnh cấm tái chế chất thải hạt nhân nhằm chiết xuất uranium và plutonium để tái sử dụng trong các lò phản ứng. Tuy nhiên, do chi phí quá cao, các doanh nghiệp Mỹ chưa thương mại hóa công nghệ này. Bên cạnh đó, hoạt động tái chế nhiên liệu hạt nhân cũng gây tranh cãi kéo dài do lo ngại về chi phí và nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.

Mỹ nỗ lực khắc phục sự cố rò rỉ nước thải tại thủ đô Washington D.C.

Hạ Anh