Kiểm định khí thải xe máy – Chính sách cần thiết, nhưng cần “đi cùng người dân”
Bảo vệ môi trường - Ngày đăng : 20:00, 09/02/2026
Kiểm định khí thải xe máy – Chính sách cần thiết, nhưng cần “đi cùng người dân”
Việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô-tô, xe gắn máy, có hiệu lực từ ngày 30/6/2026, đánh dấu bước quan trọng trong quản lý môi trường giao thông tại Việt Nam. Xe máy, phương tiện chiếm tỷ lệ lớn trong đời sống đô thị và nông thôn, từng bước được đưa vào kiểm soát khí thải thay vì “vùng trống” như nhiều năm qua.
Tình trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng nghiêm trọng, đây là chính sách có mục tiêu đúng và phù hợp xu thế. Tuy nhiên, tính hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào quy định kỹ thuật, mà còn ở lộ trình thực hiện, mức phí kiểm định phù hợp.
Xe máy, nguồn phát thải lớn trong giao thông đô thị
Việt Nam hiện có hơn 70 triệu xe máy đang lưu hành. Ở các thành phố lớn, xe máy là phương tiện di chuyển chủ yếu của đa số người dân. Cùng với mật độ cao và tuổi đời phương tiện, xe máy trở thành nguồn phát thải đáng kể các chất như CO (Carbon Monoxide), HC (Hydrocarbon) và bụi mịn, tác nhân chính gây ô nhiễm không khí.
Trong khi ô-tô đã được kiểm định khí thải định kỳ từ nhiều năm nay, thì xe máy, phương tiện phổ biến, lại chưa có cơ chế kiểm soát tương xứng. Việc đưa xe máy vào kiểm định là bước đi tất yếu để giải quyết tận gốc bài toán môi trường giao thông.
Lợi ích dài hạn về môi trường và sức khỏe cộng đồng
Về môi trường, kiểm định khí thải giúp phát hiện và xử lý các phương tiện phát thải vượt chuẩn, cần bảo dưỡng, sửa chữa hoặc thay thế. Nếu thực hiện tốt, chính sách sẽ góp phần giảm đáng kể lượng khí thải trong không khí, đặc biệt tại các khu vực giao thông đông đúc.
Về sức khỏe cộng đồng, lợi ích còn lớn hơn. Ô nhiễm không khí liên quan trực tiếp đến các bệnh về hô hấp, tim mạch và làm gia tăng chi phí y tế xã hội. Giảm phát thải giao thông đồng nghĩa với giảm gánh nặng y tế và nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.
Ở góc độ kinh tế, kiểm định khí thải tạo ra thị trường dịch vụ: Kiểm định, bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện; thúc đẩy xu hướng sử dụng phương tiện ít phát thải, tiến tới giao thông xanh.
Thách thức lớn: Chi phí và hạ tầng
Mục tiêu chính sách là tích cực, nhưng thách thức lớn ở việc thực thi. Phần lớn người sử dụng xe máy thuộc nhóm thu nhập trung bình và thấp. Nếu mức phí kiểm định và chi phí sửa chữa vượt quá khả năng chi trả, chính sách có thể tạo ra áp lực xã hội, phản ứng tiêu cực.
Vì vậy, mức phí kiểm định cần được tính toán thận trọng. Nhiều chuyên gia cho rằng mức phí khoảng 100.000–200.000 đồng/lần là phù hợp với thu nhập bình quân của người dân và thấp hơn đáng kể so với kiểm định ô-tô. Đồng thời, cần có cơ chế miễn, giảm cho xe đời mới, người thu nhập thấp và phương tiện phục vụ mưu sinh.
Bên cạnh đó, hạ tầng kiểm định là then chốt. Với hàng chục triệu xe máy, nếu không có mạng lưới kiểm định đủ rộng, quy trình đơn giản và minh bạch, nguy cơ quá tải và phát sinh tiêu cực là khó tránh khỏi.
Kinh nghiệm quốc tế: Lộ trình mềm dẻo, phí thấp
Nhiều quốc gia đã triển khai kiểm soát khí thải xe máy từ sớm, các tiêu chuẩn khí thải được siết chặt theo lộ trình dài nhiều năm, với hỗ trợ đổi mới phương tiện, chi phí kiểm định thấp, và triển khai tại các đô thị lớn trước khi mở rộng ra toàn quốc.
Kiểm soát khí thải xe máy trên thế giới
Châu Âu: Các tiêu chuẩn khí thải liên tục được siết chặt từ Euro 1 → Euro 5, yêu cầu kỹ thuật đánh giá tiêu chuẩn được sử dụng trong phê duyệt loại xe từ rất sớm (đầu những năm 2000). Quy trình kiểm định khí thải theo chuẩn hóa quốc tế giúp đảm bảo sự tương thích toàn cầu.
Đài Loan: Tiêu chuẩn khí thải tương đương Euro 5 cho xe máy và kiểm tra khí thải như một phần của chứng nhận loại xe mỗi khi đăng ký hoặc sửa đổi.
Ấn Độ: Tiêu chuẩn Bharat Stage áp dụng cho xe máy, nâng cấp từng bước, hiện tương đương Euro 6 cho phương tiện mới, quá trình siết chặt khí thải theo thời gian.
Indonesia: Yêu cầu kiểm định khí thải sau một số năm sử dụng; phí kiểm định rất thấp (khoảng vài đô-la Mỹ).
Điểm chung của các mô hình là lộ trình linh hoạt, chi phí hợp lý, hỗ trợ kỹ thuật và truyền thông rõ ràng để người dân hiểu kiểm định khí thải không phải “loại bỏ” xe máy, mà giảm phát thải và nâng cao chất lượng sống.
Chính sách “đi cùng người dân”
Kiểm định khí thải xe máy là chính sách đúng đắn, cần thiết để Việt Nam cải thiện chất lượng không khí đô thị. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả và được sự đồng thuận xã hội, điều quan trọng là phải đặt người dân vào trung tâm của quá trình thực hiện.
Một lộ trình hợp lý, một mức phí phù hợp, cân bằng giữa mục tiêu môi trường và xã hội, hệ thống kiểm định thuận tiện, minh bạch sẽ giúp kiểm định khí thải xe máy thực sự trở thành giải pháp bền vững.
