Con người và hành trình neo giữ hồn Tết
Cuộc sống xanh - Ngày đăng : 10:00, 19/02/2026
Con người và hành trình neo giữ hồn Tết
Tết Nguyên đán là không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ những giá trị truyền thống tiêu biểu nhất của người Việt Nam. Không chỉ đơn thuần là thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới, Tết còn là dịp để con người kết nối với cội nguồn, tổ tiên, gia đình và cộng đồng thông qua hệ thống phong tục, nghi lễ, tập quán đã được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh, sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ, vai trò của cộng đồng trở thành yếu tố quyết định trong việc gìn giữ, trao truyền và làm sống động di sản văn hóa Tết.
Di sản văn hóa Tết, xét về bản chất là loại hình di sản phi vật thể, tồn tại chủ yếu thông qua thực hành xã hội. Những phong tục như thờ cúng tổ tiên, gói bánh chưng, bánh tét, chúc Tết, mừng tuổi, đi lễ đầu xuân hay các lễ hội, trò chơi dân gian không thể tách rời đời sống cộng đồng. Chính cộng đồng là chủ thể sáng tạo, duy trì và trao truyền các giá trị ấy trong suốt chiều dài lịch sử. Nếu không có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng, di sản văn hóa Tết sẽ mất đi môi trường tồn tại tự nhiên và dần trở nên hình thức, xa rời đời sống.
Gia đình giữ vai trò trung tâm trong việc bảo tồn và truyền dạy các giá trị văn hóa Tết. Thông qua những sinh hoạt quen thuộc như dọn dẹp nhà cửa đón Tết, chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên, sum họp ngày đầu năm, các thế hệ trong gia đình được kết nối bằng sợi dây truyền thống.
Trẻ em học cách kính trên nhường dưới, biết trân trọng nguồn cội thông qua những trải nghiệm cụ thể, gần gũi. Đây là hình thức giáo dục văn hóa tự nhiên, bền vững mà không một chương trình truyền thông nào có thể thay thế. Khi mỗi gia đình còn giữ nếp Tết, di sản văn hóa Tết vẫn còn nền tảng để tiếp tục tồn tại.
Ở phạm vi rộng hơn, cộng đồng làng xã và cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các nghi lễ, lễ hội và sinh hoạt văn hóa tập thể gắn với Tết. Những lễ hội đầu xuân, tục lệ truyền thống, trò chơi dân gian không chỉ góp phần tạo nên không khí Tết, mà còn phản ánh bản sắc riêng của từng vùng miền. Khi người dân chủ động tham gia tổ chức, gìn giữ và thực hành các hoạt động này, di sản văn hóa được bảo tồn một cách linh hoạt, phù hợp với đời sống đương đại, tránh nguy cơ mai một hoặc bị thương mại hóa.
Trong quá trình hiện đại hóa, vai trò của cộng đồng không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn nguyên trạng, mà còn thể hiện ở khả năng thích ứng và làm mới di sản. Nhiều phong tục Tết đã được giản lược về hình thức để phù hợp với điều kiện sống mới, song vẫn giữ được tinh thần cốt lõi là sự sum vầy, hướng về gia đình và giá trị nhân văn. Chính sự chủ động điều chỉnh từ cộng đồng giúp di sản văn hóa Tết không bị đứt gãy, mà tiếp tục tồn tại trong một hình hài phù hợp hơn với xã hội hiện đại.
Đặc biệt, sự tham gia của giới trẻ trong các hoạt động cộng đồng liên quan đến Tết đang mở ra những tín hiệu tích cực. Khi người trẻ chủ động tìm hiểu, tái hiện và lan tỏa các giá trị văn hóa Tết thông qua những cách tiếp cận mới, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được tiếp sức để lan tỏa rộng hơn. Điều này cho thấy cộng đồng không phải là một thực thể tĩnh, mà luôn vận động, sáng tạo để giữ cho di sản văn hóa Tết tiếp tục sống trong đời sống hôm nay.
Có thể khẳng định, việc giữ gìn di sản văn hóa Tết không thể chỉ trông chờ vào các chính sách hay nỗ lực từ phía nhà nước, mà cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Khi mỗi cá nhân ý thức được trách nhiệm của mình trong việc thực hành và truyền trao giá trị văn hóa, di sản Tết sẽ không chỉ được bảo tồn, mà còn trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng, góp phần củng cố bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập và phát triển.
