Thế giới đang từng bước tiến vào một kỷ nguyên đa cực mới, nơi cơ hội và thách thức đan xen trong bối cảnh bất ổn kinh tế và biến động địa chính trị ngày càng phức tạp. Dù vậy, nền kinh tế toàn cầu tiếp tục cho thấy khả năng phục hồi vượt dự báo. Tuy nhiên, tăng trưởng và phúc lợi trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị quốc gia trong trật tự kinh tế toàn cầu mới, đặc biệt trước các thách thức về tài chính như thuế quan, chính sách tiền tệ, tiền mã số và sự trỗi dậy mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Việt Nam bước vào mùa xuân mới với nền tảng tích cực

Trong bối cảnh đó, Việt Nam bước vào mùa xuân Bính Ngọ 2026 với nhiều tín hiệu khả quan. Quy mô GDP và kim ngạch xuất nhập khẩu không ngừng gia tăng. Năm 2025, GDP Việt Nam dự kiến vượt 510 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới và thứ 4 trong ASEAN. Kim ngạch xuất nhập khẩu đứng thứ 20 toàn cầu, với thặng dư thương mại duy trì ở mức cao.

Đặc biệt, Đại hội XIV của Đảng với phương châm “Phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân”, cùng ba đột phá chiến lược, đang tạo động lực để đất nước hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành quốc gia đang phát triển có nền công nghiệp hiện đại.

Tuy nhiên, theo các nhà hoạch định chiến lược, với đặc thù là quốc gia đang phát triển, dân số đông, diện tích đất đai hạn chế và trải dài ven Biển Đông, Việt Nam cần tập trung vào ba lĩnh vực then chốt để tạo đột phá trong giai đoạn phát triển mới.

Thứ nhất: Quy hoạch, tầm nhìn và xác định nguồn lực

Quy hoạch tổng thể kinh tế – xã hội – môi trường cần được xác lập như nền tảng liên kết các nguồn lực, bảo đảm công bằng, minh bạch và phát huy sức mạnh tổng hợp, nhất là trong bối cảnh tinh gọn địa giới hành chính và phân cấp bộ máy quản lý.

Một quy hoạch quốc gia hiệu quả không chỉ dựa trên các chỉ tiêu vĩ mô và mục tiêu tăng trưởng, mà còn phải được xây dựng trên mô hình quản trị định lượng “Ngũ hành” nguồn lực cơ bản tương tự biểu tượng ngôi sao vàng năm cánh, nhằm cân bằng và tích lũy năm loại vốn: Tự nhiên, tài chính, con người, xã hội và sản phẩm. Đây không chỉ là cách tạo ra nhiều sản phẩm hơn, mà còn hướng tới phát triển xanh, bền vững, cùng “nhìn về một hướng” để đạt được sự thịnh vượng lâu dài.

Thứ hai: Tăng cường vòng tuần hoàn “kinh tế” nội địa

Quản trị hiệu quả sẽ bảo đảm sự tiếp cận công bằng, quản lý có trách nhiệm và lợi ích chung, giúp các nguồn lực phát triển hài hòa, tạo ra sự giàu có dài hạn thay vì lợi ích ngắn hạn.

Nguồn lực tài chính cần được quản trị trên cơ sở xác định đúng giá trị các nguồn lực quốc gia, tạo dòng tiền và nguồn vốn có tính thanh khoản cao, phân bổ và giải ngân minh bạch. Trong bối cảnh Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước cần điều hành chính sách lãi suất hợp lý; doanh nghiệp nhà nước phải tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, tiên phong hỗ trợ khu vực tư nhân nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, với đặc thù đất đai thuộc sở hữu toàn dân, cần cơ chế định giá sát thực tế và chính sách thuế phù hợp để bảo đảm tiếp cận bình đẳng và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.

Việc thúc đẩy quốc tế hóa đồng tiền thông qua chính sách tài khóa – tiền tệ phù hợp, phát triển các trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, thu hút FDI và mở rộng thanh toán bằng VND trong thương mại quốc tế sẽ giúp đồng tiền quốc gia từng bước trở thành công cụ cất trữ, trao đổi và hạch toán có giá trị.

Nguồn lực tài nguyên như đất đai, khoáng sản, rừng, sông hồ, biển và không gian (kể cả không gian ngầm) cần được đánh giá công khai, minh bạch, khai thác hợp lý theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Với lợi thế 21/34 tỉnh, thành phố giáp biển, Việt Nam cần đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc phòng. Trước tác động ngày càng nghiêm trọng của thiên tai và biến đổi khí hậu, bên cạnh các sản phẩm “cứng”, cần chú trọng các giải pháp “mềm” về quản lý rủi ro, đồng thời bổ sung trụ cột “môi trường” bên cạnh “kinh tế” và “xã hội” trong các chiến lược, quy hoạch phát triển.

Nguồn lực con người phải được đặt ở trung tâm. Việt Nam cần tránh mô hình “tăng trưởng không tạo việc làm”, tập trung vào tăng trưởng gắn với tạo việc làm, bảo đảm điều kiện lao động, bình đẳng giới và an sinh xã hội, từ đó tạo vòng tuần hoàn tích cực giữa năng suất và hạnh phúc. Trong kỷ nguyên số, việc thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đòi hỏi các chính sách chủ động đào tạo trong các lĩnh vực AI, phân tích dữ liệu, lập trình, an ninh mạng.

Nguồn lực xã hội cần được phát huy thông qua cải cách thể chế, hoàn thiện nhà nước pháp quyền, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, tạo khuôn khổ pháp lý cho các lĩnh vực mới như chính phủ điện tử, công nghệ số, năng lượng xanh; loại bỏ lợi ích nhóm, tăng tính minh bạch và công bằng, biến sức mạnh thể chế thành động lực tăng trưởng.

Song song đó, cần hoàn thiện kinh tế thị trường với sự hợp tác và cạnh tranh lành mạnh giữa các khu vực kinh tế, thúc đẩy “lưu thông kép”, tăng cường vòng tuần hoàn nội địa trong khi tận dụng hiệu quả thị trường toàn cầu. Đặc biệt, thị trường các yếu tố đầu vào cần được nghiên cứu và phát triển bài bản, đòi hỏi một cơ quan chuyên trách trong bối cảnh lực lượng lao động ngày càng quốc tế hóa.

Nguồn lực sản phẩm với hạ tầng là cốt lõi cần được ưu tiên đầu tư đồng bộ. Nông nghiệp thông minh, xanh và bền vững phải gắn với an ninh lương thực; năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân cần được thúc đẩy song song với năng lượng truyền thống; hệ thống giao thông, logistics và hạ tầng số cần được hiện đại hóa. Các đô thị đầu tàu như Hà Nội và TP.HCM cần phát triển mạnh giao thông công cộng, công viên cây xanh, hệ thống cấp thoát nước và xử lý môi trường để nâng cao chất lượng sống đô thị. Đồng thời, chiến lược phát triển công nghiệp lưỡng dụng cần được chú trọng nhằm bảo đảm an ninh quốc phòng.

Thứ ba: Chiến lược hợp tác quốc tế

Trong nền kinh tế mở, năng lực ngoại giao và quan hệ quốc tế trở thành phẩm chất quan trọng của lãnh đạo. Việt Nam cần vừa hợp tác vừa cạnh tranh hiệu quả, xây dựng quan hệ bền chặt với các nước láng giềng, các đối tác chiến lược toàn diện, tham gia tích cực vào các tổ chức quốc tế, thu hút đầu tư, tiếp cận công nghệ tiên tiến và bảo vệ lợi ích quốc gia. Đồng thời, việc nâng cao kỹ năng đàm phán quốc tế trở nên cấp thiết trong bối cảnh chính sách thuế quan đối ứng đang làm xáo trộn các thiết chế thương mại đa phương và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kỳ vọng “Mã đáo thành công”

Triển khai đồng bộ và hiệu quả ba lĩnh vực then chốt nêu trên đúng vào năm mới Bính Ngọ - biểu tượng của sự nhanh nhẹn và tràn đầy năng lượng sẽ là chỉ dấu cho một năm “Mã đáo thành công”, mở ra kỷ nguyên phát triển mới với những “nguồn mã lực” mạnh mẽ, góp phần thực hiện thắng lợi Kế hoạch 5 năm 2026 - 2030, hướng tới tầm nhìn quốc gia năm 2050, vì sự phát triển bền vững và đời sống ngày càng tốt đẹp của nhân dân.

Hòa nhạc “Khát vọng mùa xuân” chào mừng Đại hội lần thứ XIV của Đảng

TS. Đoàn Duy Khương