Nhấn mạnh vai trò then chốt của chuyển đổi số trong các lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước thời gian tới, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các đơn vị liên quan phối hợp xây dựng những “bài toán lớn” của ngành, đồng thời huy động sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương.

Theo Thứ trưởng, mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư” cùng cơ chế phối hợp rõ ràng, lộ trình triển khai cụ thể, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Ưu tiên lựa chọn một số bài toán trọng tâm

Ngày 26/2, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về xây dựng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030.

Báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết điểm mới của kế hoạch là chuyển từ cách tiếp cận theo danh mục đề tài sang cách tiếp cận dựa trên nhu cầu quản lý và phát triển.

Đối với lĩnh vực thủy lợi, định hướng nghiên cứu tập trung vào ba trụ cột: Phát triển thủy lợi thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu thời gian thực và mô hình dự báo nhằm nâng cao an toàn vận hành, trước mắt ưu tiên các hồ chứa lớn và hệ thống liên vùng; đổi mới cơ chế quản lý khai thác công trình theo hướng tự chủ tài chính, tổ chức lại đơn vị khai thác theo vùng; đầu tư công trình liên vùng, đa mục tiêu, hình thành mạng liên kết nguồn nước, xử lý các điểm nóng về nước sạch, nhất là tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.

Trong lĩnh vực tài nguyên nước, định hướng xuyên suốt là quản lý tổng hợp theo lưu vực sông, bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia và nâng cao hiệu quả điều hòa, phân phối. Đồng thời, ngành sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển hệ thống hỗ trợ ra quyết định; áp dụng công cụ kinh tế và hoàn thiện thể chế theo Luật Tài nguyên nước 2023.

Tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết lĩnh vực này đã đăng ký nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ cho giai đoạn tới nhưng vẫn thiếu định hướng tổng thể.

Theo ông Vĩnh, điều quan trọng nhất là phải xác định rõ sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng. Hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ yêu cầu quản lý thực tiễn, tập trung vào các vấn đề lớn như phân bổ nguồn nước, bảo đảm an ninh nước, nâng cao hiệu quả sử dụng và hỗ trợ ra quyết định bằng công cụ số.

Ông đề xuất lựa chọn một số bài toán liên ngành để tập trung nguồn lực, ưu tiên xây dựng bộ chỉ số quản trị tài nguyên nước, hạch toán nước trong nền kinh tế và phát triển hệ thống dự báo - cảnh báo dựa trên dữ liệu.

Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Phạm Đức Luận cho rằng kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần chuyển từ nghiên cứu mang tính hình thức sang tạo ra sản phẩm có thể ứng dụng ngay trong thực tiễn phòng, chống thiên tai và vận hành công trình. Các nhiệm vụ phải gắn chặt với nhu cầu thực tế như giám sát thiên tai, cảnh báo lũ, quản lý hồ chứa và chỉ huy điều hành.

Ông Luận đề nghị đổi mới cách đặt hàng nhiệm vụ theo hướng rõ sản phẩm, rõ đơn vị tiếp nhận và trách nhiệm ứng dụng; đồng thời đẩy nhanh xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới. Bên cạnh đó, để chính sách đi vào cuộc sống, cần rà soát cơ chế tổ chức, nguồn lực và thủ tục triển khai, xây dựng hệ thống ưu đãi đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư”

Từ góc độ nhà khoa học, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Đình Hòa, Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, đề xuất xây dựng một chương trình khoa học công nghệ tổng thể cho toàn lĩnh vực nước và phòng, chống thiên tai, qua đó tập hợp các bài toán lớn, huy động nguồn lực liên ngành và triển khai đồng bộ. Đồng thời, cần thúc đẩy chuyển đổi số song hành với nghiên cứu khoa học, hướng tới hình thành bộ công cụ phục vụ điều hành và ra quyết định.

Ghi nhận các ý kiến, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn cho đổi mới sáng tạo trong ngành đã tương đối đầy đủ. Điều cần thiết hiện nay không phải là ban hành thêm nhiều chủ trương, mà là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của từng đơn vị trong việc tổ chức thực hiện.

Theo Thứ trưởng, đổi mới phải bắt đầu ngay từ cách xây dựng và đăng ký nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các đề tài cần được thiết kế theo hai hướng rõ ràng: nghiên cứu cơ bản phục vụ chiến lược dài hạn và nghiên cứu ứng dụng giải quyết các vấn đề cấp bách. Ngành cần tập trung vào những “điểm nghẽn” then chốt như phân bổ và chất lượng tài nguyên nước, tiết kiệm và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi, cũng như nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo thiên tai.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, coi đây không chỉ là việc ứng dụng thiết bị hay phần mềm, mà là quá trình thay đổi phương thức quản trị. Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số là hỗ trợ ra quyết định, nâng cao hiệu quả vận hành công trình và quản lý ngành. Bởi nếu chỉ dừng ở lắp đặt hệ thống mà không thay đổi cách điều hành, thì chưa phải chuyển đổi số đúng nghĩa.

Với tinh thần đó, ông yêu cầu các đơn vị phối hợp xây dựng những “bài toán lớn” của ngành, huy động sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương. Đặc biệt, mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư” cùng cơ chế phối hợp rõ ràng và lộ trình thực hiện cụ thể.

Thứ trưởng giao Vụ Khoa học và Công nghệ khẩn trương rà soát, sắp xếp lại danh mục nhiệm vụ, xác định rõ mục tiêu, sản phẩm và đơn vị chủ trì; các nội dung trọng tâm như an ninh nguồn nước xuyên biên giới, dự báo - cảnh báo sớm tài nguyên nước, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và chuyển đổi số phải được ưu tiên trong kế hoạch.

Vinh danh cán bộ trẻ ngành Nước Việt Nam tiêu biểu năm 2025

Ngọc Ánh