Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp: Nền tảng thể chế cho phát triển xanh nhiệm kỳ 2026 - 2031
Môi trường - Tài nguyên - Ngày đăng : 08:50, 05/03/2026
Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp: Nền tảng thể chế cho phát triển xanh nhiệm kỳ 2026 - 2031
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, mà còn mở ra kỳ vọng về một nhiệm kỳ lập pháp mới với quyết tâm hoàn thiện thể chế môi trường, thúc đẩy kinh tế xanh và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp bách, chất lượng đại biểu được bầu sẽ có ý nghĩa quyết định chiều sâu của chính sách và hiệu quả thực thi pháp luật trong 5 năm tới.
Bầu cử Quốc hội khóa XVI: Lựa chọn đội ngũ kiến tạo thể chế môi trường cho giai đoạn phát triển mới
Theo Hiến pháp, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI nhiệm kỳ 2026 – 2031 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Nhìn lại nhiệm kỳ trước, việc ban hành Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã tạo ra bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý. Luật đã chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; phân loại dự án đầu tư theo mức độ rủi ro môi trường; lần đầu tiên luật hóa kinh tế tuần hoàn; thiết lập cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và đặt nền móng cho thị trường carbon trong nước.
Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, xây dựng luật mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định chưa phù hợp; đồng thời tăng cường giám sát việc thực thi để bảo đảm luật đi vào cuộc sống.
PGS. TS. Bùi Thị An – Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhấn mạnh: “Cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026 - 2031 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu và kỳ vọng cao hơn. Vì vậy, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất cần được củng cố về chất lượng, nhằm đảm bảo có đủ năng lực hoạch định và hoàn thiện các chính sách phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững và tăng trưởng xanh.
Trong quá trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, cần quan tâm hơn tới cơ cấu đại biểu là nhà khoa học môi trường, chuyên gia tài nguyên, chuyên gia biến đổi khí hậu, chuyên gia kinh tế xanh, đại diện doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ sạch. Việc tăng tỷ lệ đại biểu có nền tảng chuyên môn môi trường sẽ giúp nâng cao chất lượng thẩm tra dự án luật, phản biện chính sách và giám sát thực thi''.
Thực tế cho thấy, môi trường là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi sự hiểu biết tổng hợp giữa kinh tế, khoa học, pháp luật và quản trị công. Nếu đại biểu thiếu nền tảng chuyên môn, các phiên thảo luận có thể dừng lại ở mức độ khái quát, thiếu chiều sâu phân tích. Ngược lại, khi có những đại biểu am hiểu thực tiễn, nghị trường sẽ có thêm những tranh luận sắc sảo, góp phần hoàn thiện chính sách một cách thực chất.
Ngoài ra, Quốc hội khóa XVI cũng sẽ phải xem xét, sửa đổi, bổ sung nhiều luật liên quan như pháp luật về đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, năng lượng tái tạo, quy hoạch… Những lĩnh vực này đều gắn chặt với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Vì vậy, yêu cầu về năng lực chuyên môn của đại biểu ngày càng cao.
PGS. TS. Bùi Thị An cho rằng: “Đại biểu Quốc hội là những người thay mặt cử tri nên cần có cái nhìn tổng thể, toàn diện về sự phát triển của đất nước. Mục tiêu phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu, trong đó yếu tố môi trường phải được xem là một nội dung xuyên suốt trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách".
Bên cạnh đó, vai trò giám sát tối cao của Quốc hội cũng đòi hỏi đại biểu phải đủ bản lĩnh và hiểu biết để chất vấn, yêu cầu giải trình đến cùng về các vấn đề môi trường nóng. Những vụ việc ô nhiễm nghiêm trọng, các dự án có nguy cơ tác động lớn tới hệ sinh thái, hay việc chậm triển khai phân loại rác tại nguồn… đều cần sự vào cuộc mạnh mẽ của Quốc hội.
Do đó, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI không chỉ là lựa chọn người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân, mà còn là lựa chọn những “kiến trúc sư thể chế” cho quá trình chuyển đổi xanh của đất nước.
Bầu cử HĐND các cấp: Tăng cường giám sát, bảo đảm luật môi trường đi vào thực tiễn
Song song với bầu cử Quốc hội, bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa chính sách tại địa phương. Nếu Quốc hội ban hành luật và quyết định chủ trương lớn, thì HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát việc thực thi pháp luật.
Thực tiễn cho thấy, nhiều thách thức môi trường mang tính địa phương rõ rệt. Khối lượng rác thải sinh hoạt tại các đô thị tăng nhanh, trong khi phân loại tại nguồn còn hạn chế; nhiều bãi chôn lấp quá tải; nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa được xử lý triệt để; khai thác cát, sỏi gây sạt lở; ô nhiễm nguồn nước tại các lưu vực sông liên tỉnh… Những vấn đề này đòi hỏi vai trò giám sát sát sao của HĐND.
Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định rõ trách nhiệm của địa phương trong tổ chức phân loại rác tại nguồn, xây dựng hạ tầng xử lý chất thải, công bố thông tin môi trường và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế còn phụ thuộc lớn vào quyết tâm chính trị, năng lực quản lý và nguồn lực tài chính của từng địa phương.
Theo PGS. TS. Bùi Thị An: “Nếu Quốc hội ban hành luật mà HĐND không giám sát chặt chẽ thì luật sẽ khó đi vào cuộc sống. Đại biểu HĐND cần có kiến thức pháp luật, hiểu thực tiễn địa phương và dám chất vấn các vấn đề môi trường.”
Theo bà, nhiệm kỳ 2026 – 2031 cần tăng cường giám sát chuyên đề về môi trường ở cấp tỉnh/thành phố, xã/phường; đẩy mạnh công khai thông tin môi trường; khuyến khích sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong phản biện chính sách.
Bầu cử đại biểu HĐND vì vậy không chỉ là lựa chọn người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, mà còn là lựa chọn những “người gác cửa” cho môi trường sống của cộng đồng. Đại biểu phải có kiến thức pháp luật, kỹ năng giám sát, khả năng phân tích báo cáo môi trường và đặc biệt là tinh thần trách nhiệm.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang thu hút đầu tư mạnh mẽ, áp lực đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng vẫn còn hiện hữu. Vai trò của HĐND trong việc thẩm tra, quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn có nguy cơ tác động môi trường vì thế càng trở nên quan trọng.
Ngoài ra, nhiệm kỳ mới cũng đặt ra yêu cầu nâng cao tính minh bạch và sự tham gia của người dân. Công khai thông tin về chất lượng không khí, nước, tình trạng xả thải; tiếp nhận phản ánh của cử tri về vi phạm môi trường; tăng cường đối thoại giữa chính quyền và cộng đồng, tất cả đều cần sự thúc đẩy từ đại biểu HĐND.
Kỳ vọng vào một nhiệm kỳ hành động vì môi trường
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đứng trước yêu cầu phát triển bền vững sâu sắc hơn bao giờ hết. Môi trường không còn là “chi phí phải trả” cho tăng trưởng, mà trở thành điều kiện tiên quyết cho chất lượng sống và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chất lượng đại biểu được lựa chọn sẽ quyết định chất lượng thể chế; chất lượng thể chế sẽ quyết định hiệu quả phát triển xanh. Khi nghị trường trở thành nơi tranh luận thẳng thắn, dựa trên khoa học và dữ liệu; khi hoạt động giám sát được thực hiện đến cùng; khi chính sách được thiết kế với tầm nhìn dài hạn khi đó môi trường mới thực sự được đặt ở vị trí trung tâm.
PGS. TS. Bùi Thị An bày tỏ kỳ vọng: “Tôi mong rằng nhiệm kỳ 2026 – 2031 sẽ có nhiều đại biểu có trình độ chuyên môn về môi trường, dám nói, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Khi đó, thể chế môi trường của chúng ta sẽ thực sự mạnh và hiệu quả.”
Bầu cử không chỉ là quyền và nghĩa vụ của công dân, mà còn là sự lựa chọn tương lai. Trong lá phiếu của cử tri hôm nay là kỳ vọng về một đội ngũ đại biểu đủ tâm, đủ tầm để dẫn dắt đất nước phát triển theo hướng xanh hơn, bền vững hơn trong những năm tới.
Người thực hiện: Thu Hà
