Đồng bằng sông Cửu Long được hình thành qua hàng nghìn năm bồi đắp phù sa của hệ thống sông Mekong, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Trong thời gian dài, quy luật tự nhiên của vùng khá ổn định với mùa lũ mang phù sa bồi đắp ruộng đồng và mùa khô thuận lợi cho sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, nhiều quy luật tự nhiên quen thuộc đang dần thay đổi, kéo theo những tác động rõ rệt đến môi trường sinh thái và đời sống kinh tế của toàn vùng.

Những năm gần đây, Đồng bằng sông Cửu Long phải đối mặt với nhiều biểu hiện rõ rệt của biến đổi khí hậu như xâm nhập mặn gia tăng, sụt lún đất, thiếu nước ngọt vào mùa khô và nguy cơ nước biển dâng. Ranh mặn ngày càng tiến sâu vào nội đồng, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và sản xuất. Trong khi đó, hiện tượng sụt lún đất diễn ra âm thầm nhưng kéo dài, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt và khiến vùng đồng bằng trở nên dễ tổn thương hơn trước các tác động của môi trường.

Bên cạnh đó, nguồn nước trên hệ thống sông suy giảm trong mùa khô khiến khả năng đẩy mặn yếu đi, gây nhiều khó khăn cho đời sống người dân. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người dân sống dựa vào nông nghiệp, thủy sản và các ngành nghề gắn với hệ sinh thái sông nước.

Trước thực tế đó, Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mô hình phát triển nông nghiệp theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong nhiều thập kỷ, nông nghiệp của vùng chủ yếu tập trung gia tăng sản lượng, đặc biệt là sản lượng lúa. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa nhiều vào thâm canh và nguồn nước ngọt đang dần bộc lộ hạn chế khi điều kiện tự nhiên thay đổi.

Hiện nay, nhiều địa phương đã bắt đầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mô hình sản xuất theo hướng “thuận thiên”, từ tư duy chống lại thiên nhiên sang thích ứng với điều kiện tự nhiên. Một số mô hình như luân canh lúa – tôm, nuôi trồng thủy sản kết hợp với cây ăn trái hoặc trồng các loại cây có khả năng chịu mặn đang được mở rộng, vừa thích ứng với môi trường vừa tạo thêm sinh kế cho người dân.

Song song với đó, việc quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước ngày càng được coi là yếu tố then chốt. Nhiều giải pháp đang được triển khai như xây dựng công trình điều tiết nước, ngăn mặn, trữ ngọt và nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất và sinh hoạt.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ đối mặt với thách thức mà còn đứng trước cơ hội tái định hình mô hình phát triển. Việc chuyển hướng từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị nông sản và bảo vệ hệ sinh thái được xem là hướng đi quan trọng.

Nếu được triển khai đồng bộ với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân, quá trình chuyển đổi này sẽ góp phần giúp Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu, đồng thời mở ra một mô hình phát triển nông nghiệp bền vững cho tương lai.

[Góc nhìn tuần qua]: “Tết trồng cây” từ lời dạy của Bác đến kỷ nguyên Net Zero

Ban Biên tập Moitruong.net.vn