Thế giới nóng lên nhanh hơn khi “lá chắn ô nhiễm” trong khí quyển suy giảm
Biến đổi khí hậu - Ngày đăng : 08:00, 10/03/2026
Thế giới nóng lên nhanh hơn khi “lá chắn ô nhiễm” trong khí quyển suy giảm
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters cho thấy Trái Đất đang nóng lên với tốc độ khoảng 0,35°C mỗi thập kỷ, gần gấp đôi so với giai đoạn những năm 1970.
Theo Nature, tốc độ gia tăng nhiệt độ toàn cầu đã tăng mạnh kể từ năm 2015 và hiện nhanh gần gấp đôi so với thập niên 1970.
Kết luận này được đưa ra từ một nghiên cứu mới nhằm làm rõ một trong những tranh luận lớn của giới khoa học khí hậu hiện nay.
Trong bối cảnh thế giới liên tiếp ghi nhận các kỷ lục nhiệt độ trong ba năm gần đây, nhiều nhà khoa học đặt ra câu hỏi liệu biến đổi khí hậu có đang diễn ra nhanh hơn trước hay không, và nguyên nhân của xu hướng này là gì.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Geophysical Research Letters cho thấy nhiệt độ toàn cầu hiện tăng trung bình khoảng 0,35°C mỗi thập kỷ.
Một yếu tố góp phần vào sự gia tăng tốc độ này, có phần nghịch lý, lại xuất phát từ việc giảm ô nhiễm không khí.
Các quy định nghiêm ngặt hơn đối với nhiên liệu của ngành vận tải biển quốc tế đã làm giảm đáng kể lượng hạt ô nhiễm trong khí quyển. Trước đây, những hạt này có khả năng phản xạ bức xạ Mặt Trời trở lại không gian và góp phần hình thành lớp mây giúp hạn chế nhiệt. Khi “lớp chắn” này suy giảm, Trái Đất hấp thụ nhiều nhiệt hơn.
Sự thay đổi rõ rệt đến mức nhà khoa học khí hậu Stefan Rahmstorf thuộc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức) nhận định: “Bạn thực sự có thể quan sát thấy quá trình này đang tăng tốc.”
Nghiên cứu do ông Rahmstorf và nhà thống kê Grant Foster thực hiện được xem là bằng chứng mạnh mẽ nhất cho thấy xu hướng gia tăng tốc độ nóng lên. Nhóm đã phân tích 5 bộ dữ liệu nhiệt độ toàn cầu quan trọng, trong đó có dữ liệu của NASA, để đưa ra ước tính 0,35°C mỗi thập kỷ.
Một điểm đáng chú ý của nghiên cứu là nhóm tác giả đã tính toán và loại bỏ ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên gây biến động khí hậu, như hiện tượng El Niño – yếu tố góp phần lớn vào các kỷ lục nhiệt độ trong năm 2023 và 2024 cũng như các vụ phun trào núi lửa. Theo Rahmstorf, ngay cả khi loại trừ tác động của El Niño, xu hướng gia tăng tốc độ nóng lên vẫn thể hiện rất rõ.
Nguyên nhân cốt lõi của hiện tượng này vẫn là việc con người tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch, giải phóng lượng lớn khí nhà kính giữ nhiệt vào khí quyển.
Theo dự báo của Rahmstorf, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, đến năm 2030 nhiệt độ toàn cầu có thể vượt và duy trì trên ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp – mức giới hạn được đặt ra trong Hiệp định Paris năm 2015.
Hệ quả là các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt hay hạn hán ngày càng gia tăng về cường độ và tần suất. Nhóm nghiên cứu quốc tế World Weather Attribution cho biết riêng trong năm 2025, hàng triệu người trên thế giới đã phải rời bỏ nơi sinh sống do các thảm họa liên quan đến thời tiết.
Tuy vậy, con số 0,35°C mỗi thập kỷ vẫn gây ra một số tranh luận trong cộng đồng khoa học. Trước đó, một ước tính phổ biến cho rằng tốc độ nóng lên hiện khoảng 0,27°C mỗi thập kỷ.
Zeke Hausfather, nhà khoa học thuộc tổ chức phi lợi nhuận Berkeley Earth chuyên theo dõi khí hậu, cho rằng phương pháp loại bỏ các biến động tự nhiên trong nghiên cứu mới “chưa hoàn toàn hoàn hảo và vẫn có thể để lại một số ảnh hưởng”.
Trong khi đó, đồng nghiệp của ông – nhà khoa học trưởng Robert Rohde ước tính tốc độ nóng lên thực tế vào khoảng 0,30°C mỗi thập kỷ. Dù có khác biệt nhỏ về số liệu, các chuyên gia đều thống nhất rằng quá trình nóng lên toàn cầu đang diễn ra nhanh hơn.
Hiện tượng này cũng không xuất hiện đồng đều trên toàn cầu. Một nghiên cứu sơ bộ khác do nhà khoa học khí hậu Claudie Beaulieu từ Đại học California, Santa Cruz và các cộng sự thực hiện cho thấy một số khu vực đang trở thành “điểm nóng” với tốc độ tăng nhiệt cao hơn phần còn lại của thế giới, như khu vực đông nam Trung Quốc và đông nam Mexico.
Điều này trùng hợp với việc hai quốc gia đang tăng cường các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí. Khi các hạt ô nhiễm có tác dụng che chắn bức xạ nhiệt giảm đi, quá trình nóng lên trở nên rõ rệt và khắc nghiệt hơn.
Trước tình hình cấp bách hiện nay, Rahmstorf nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động nhanh chóng: “Chúng ta cần ưu tiên mạnh mẽ việc cắt giảm phát thải, bởi thời gian còn lại đang ngày càng ít khi tốc độ nóng lên đã tăng nhanh.”
