Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) vừa phối hợp triển khai thành công một chiến dịch quốc tế quy mô lớn nhằm đấu tranh với các mạng lưới tội phạm có tổ chức liên quan đến việc xả thải trái phép và gây ô nhiễm môi trường.

Chiến dịch mang mật danh Custos Viridis được thực hiện từ tháng 1 đến tháng 12/2025 trên phạm vi 5 châu lục, với sự tham gia của lực lượng thực thi pháp luật đến từ 71 quốc gia cùng nhiều tổ chức quốc tế. Trong khuôn khổ chiến dịch, hàng loạt cuộc kiểm tra, truy quét và bắt giữ đã được tiến hành đồng loạt tại nhiều quốc gia.

Theo thông cáo của Europol, các tổ chức tội phạm bị phát hiện không chỉ tham gia buôn lậu chất thải mà còn liên quan đến nhiều hành vi phạm pháp khác như gây ô nhiễm môi trường, rửa tiền, trốn thuế và tham nhũng.

Kết quả điều tra cho thấy quy mô hoạt động của các mạng lưới tội phạm môi trường là rất lớn. Trong suốt chiến dịch, lực lượng chức năng đã tiến hành 1.048 cuộc kiểm tra trên toàn cầu và bắt giữ 337 đối tượng liên quan.

Tang vật bị thu giữ gồm 127.149 tấn chất thải và 602 tấn các tác nhân gây ô nhiễm, trong đó có 398 tấn khí nhà kính fluorinated (FGas), 75 tấn thuốc bảo vệ thực vật và khoảng 2,3 tấn thủy ngân. Đây đều là những chất có nguy cơ gây tác động nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe con người nếu bị sử dụng hoặc thải bỏ trái phép.

Ngoài ra, lực lượng chức năng còn thu giữ gần 10 triệu euro tiền mặt và trong các tài khoản ngân hàng, cùng nhiều tài liệu và bằng chứng phục vụ công tác điều tra.

Hơn 130 phương tiện, máy móc hạng nặng, súng trường, căn hộ và nhiều cơ sở kinh doanh có liên quan đến hoạt động phạm tội cũng đã bị tịch thu.

Các điều tra viên ước tính riêng hoạt động buôn bán trái phép khí FGas có giá trị thương mại từ 15 đến 20 triệu euro. Đối với số chất thải nguy hại bị thu giữ, nếu được tiêu thụ trên thị trường chợ đen, lợi nhuận bất hợp pháp có thể đạt tối thiểu 31 triệu euro.

Những loại chất thải bị phát hiện chủ yếu gồm xe cũ hết niên hạn sử dụng, phế liệu kim loại, nhựa, pin năng lượng mặt trời đã qua sử dụng, rác thải điện tử, lốp xe và rác thải dệt may.

Theo cơ quan điều tra, các loại chất thải này thường được vận chuyển trái phép sang những quốc gia có quy định môi trường lỏng lẻo hơn nhằm giảm chi phí xử lý và thu lợi bất chính.

Quá trình điều tra cũng xác định nhiều mạng lưới tội phạm có tổ chức đứng sau hoạt động vận chuyển chất thải trái phép trong nội bộ châu Âu, đồng thời xuất khẩu sang các khu vực khác như châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh.

Không dừng lại ở buôn lậu chất thải, các nhóm tội phạm còn tham gia tiếp thị trái phép khí FGas, buôn bán thuốc bảo vệ thực vật bất hợp pháp và tổ chức khai thác vàng trái phép bằng các hóa chất độc hại như thủy ngân và xyanua.

Cuộc điều tra cũng làm rõ nhiều thủ đoạn tinh vi của các đối tượng, bao gồm lợi dụng kẽ hở pháp lý trong quy định vận chuyển chất thải, làm giả hồ sơ, khai báo sai mã chất thải hoặc lạm dụng thủ tục quá cảnh nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa.

Một xu hướng đáng chú ý được ghi nhận là sự gia tăng buôn lậu khí FGas từ châu Á vào thị trường European Union. Các lô hàng thường được vận chuyển qua các tuyến biên giới phía tây hoặc trung chuyển qua khu vực Bắc Phi trước khi thâm nhập vào châu Âu.

Trong khi đó, nhiều loại chất thải từ châu Âu như xe cũ, rác thải điện tử và dệt may lại bị xuất khẩu trái phép sang các quốc gia tại châu Á, châu Phi và Nam Mỹ để trục lợi.

Theo báo cáo đánh giá mối đe dọa tội phạm nghiêm trọng và có tổ chức của EU năm 2025 mang tên EU Serious and Organised Crime Threat Assessment 2025, tội phạm môi trường đang trở thành một trong những lĩnh vực tội phạm gia tăng nhanh nhất hiện nay và thường gắn liền với các hoạt động rửa tiền và tham nhũng.

Tội phạm môi trường có thể bị phạt lên tới 6 tỷ đồng

Ngọc Ánh