Thông tin về xu thế thời tiết từ nay đến cuối năm 2026, ông Mai Văn Khiêm cho biết hiện trạng ENSO đang ở pha La Niña, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) trong tuần đầu tháng 3/2026 ở mức khoảng -0,5°C.

Tuy nhiên, trong khoảng 3 tháng tới, ENSO được dự báo sẽ chuyển dần sang trạng thái trung tính với xác suất cao, khoảng 80-90%. Xác suất duy trì La Niña giảm xuống còn 10-20%, thấp hơn so với các nhận định trước đó.

Từ tháng 6 đến tháng 8/2026, ENSO nhiều khả năng tiếp tục duy trì trạng thái trung tính, với xác suất khoảng 55-65%. Trong khi đó, khả năng chuyển sang El Niño có xu hướng tăng dần, dao động trong khoảng 35-45%, còn khả năng quay trở lại La Niña ở mức rất thấp.

Dự báo xa hơn, từ đầu mùa thu 2026, ENSO vẫn nghiêng về trạng thái trung tính nhưng có xu hướng chuyển dần sang pha nóng và có khả năng hình thành El Niño vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Theo ông Khiêm, kinh nghiệm nhiều năm cho thấy các giai đoạn ENSO chuyển pha thường khiến thời tiết trở nên biến động mạnh và khó dự báo hơn. Khi chuyển sang pha nóng, gió tín phong trên Thái Bình Dương suy yếu, cấu trúc hoàn lưu khí quyển thay đổi, làm phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại khu vực Đông Nam Á biến động bất thường.

Trong bối cảnh đó, nửa cuối năm 2026, khu vực Đông Nam Á, trong đó có phần phía Nam của Việt Nam, được dự báo có lượng mưa và số lượng bão thấp hơn trung bình nhiều năm. Ngược lại, nền nhiệt có xu hướng cao hơn, nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn so với mùa hè năm 2025.

Tuy vậy, ông Khiêm đặc biệt lưu ý rằng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha, thiên tai ngày càng mang tính cực đoan và khó lường. Ngay cả khi tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không vượt trung bình, vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như nắng nóng kéo dài, mưa lớn cục bộ cường suất cao, dông lốc, sét, mưa đá.

Những hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp nhưng có thể gây thiệt hại lớn, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10 nếu không được cảnh báo và ứng phó kịp thời.

Phân tích thêm về đặc điểm ENSO, ông Khiêm cho biết trong những năm El Niño hoạt động mạnh, thời tiết thường xuất hiện nắng nóng kéo dài, khô hạn gia tăng, mùa mưa đến muộn, trong khi số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường thấp hơn trung bình nhiều năm.

Ngược lại, trong các năm La Niña mạnh, hoạt động của gió mùa đông bắc và gió mùa mùa hè thường mạnh và ổn định hơn, dẫn đến lượng mưa gia tăng, số cơn bão và áp thấp nhiệt đới nhiều hơn trung bình.

Về mùa bão năm 2026, dự báo cho thấy hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng không vượt trung bình nhiều năm. Trong đó, từ tháng 4 đến tháng 7/2026, số lượng bão được dự báo xấp xỉ trung bình.

Từ tháng 8 đến tháng 12/2026, số lượng bão có thể thấp hơn trung bình nhiều năm (trung bình khoảng 9,6 cơn trên Biển Đông, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền).

Tuy nhiên, ông Khiêm nhấn mạnh, dù số lượng bão có thể không nhiều, nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh kèm mưa lớn gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý, đặc biệt trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan.

Đẩy mạnh chuyển đổi số để nâng cao năng lực dự báo thiên tai

Lưu Tô