Áp lực nguồn nước ngày càng nghiêm trọng

Thế giới đang đối diện với những thách thức chưa từng có về tài nguyên nước. Theo các tổ chức quốc tế, khoảng 4 tỷ người hiện phải chịu cảnh thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm. Trữ lượng nước tại hơn một nửa số hồ lớn trên toàn cầu đã suy giảm đáng kể kể từ thập niên 1990, trong khi phần lớn các tầng nước ngầm đang bị khai thác vượt mức cho phép.

Biến đổi khí hậu tiếp tục làm trầm trọng thêm tình hình khi các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt và xâm nhập mặn diễn ra với tần suất dày đặc. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu nước toàn cầu có thể vượt nguồn cung tới 40% nếu không có các giải pháp kịp thời.

Khủng hoảng nước không chỉ là vấn đề môi trường mà còn kéo theo hệ lụy kinh tế – xã hội sâu rộng, từ suy giảm sản xuất nông nghiệp, đe dọa an ninh lương thực đến gia tăng các xung đột liên quan đến tài nguyên nước.

Tại Việt Nam, dù được đánh giá là quốc gia có nguồn nước tương đối dồi dào, song thực tế cho thấy nhiều thách thức đang hiện hữu. Khoảng 60% tổng lượng nước phụ thuộc vào nguồn nước xuyên biên giới, trong khi tình trạng ô nhiễm nước ngày càng gia tăng do nước thải chưa được xử lý triệt để.

Khủng hoảng nước và bất bình đẳng giới

Khủng hoảng nước cũng bộc lộ rõ những bất bình đẳng về giới. Trên thế giới, phụ nữ và trẻ em gái đang dành hàng trăm triệu giờ mỗi ngày để đi lấy nước – một gánh nặng vô hình nhưng kéo dài.

Việc thiếu nước không chỉ làm gia tăng khó khăn trong sinh hoạt mà còn tước đi cơ hội học tập của nhiều trẻ em gái. Không ít em buộc phải nghỉ học để hỗ trợ gia đình, đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro về an toàn khi di chuyển quãng đường dài.

Ngoài ra, nguồn nước không đảm bảo vệ sinh còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của phụ nữ – những người thường giữ vai trò chăm sóc gia đình. Khi bệnh tật xảy ra, họ tiếp tục là người gánh vác trách nhiệm chính.

Đáng chú ý, dù giữ vai trò trung tâm trong sử dụng và quản lý nước ở cấp hộ gia đình và cộng đồng, phụ nữ vẫn chưa có nhiều tiếng nói trong các quyết định liên quan đến tài nguyên nước. Tỷ lệ nữ giới tham gia lãnh đạo trong lĩnh vực này còn hạn chế.

Phát huy vai trò phụ nữ trong quản lý nước

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước được xem là giải pháp bền vững và hiệu quả.

Từ thực tế đời sống, phụ nữ là những người trực tiếp gắn bó với việc sử dụng nước trong sinh hoạt hằng ngày. Chính điều này giúp hình thành các thói quen tiết kiệm nước, nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước từ cấp gia đình.

Ở nhiều địa phương, phụ nữ còn đóng vai trò nòng cốt trong các hoạt động bảo vệ môi trường như thu gom rác thải, làm sạch kênh mương, tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm. Các mô hình có sự tham gia của phụ nữ thường cho thấy hiệu quả rõ rệt nhờ tính thực tiễn và khả năng lan tỏa trong cộng đồng.

Tuy nhiên, để phát huy tối đa vai trò này, cần có các chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện cho phụ nữ tiếp cận giáo dục, công nghệ và nguồn lực tài chính. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của họ trong các vị trí ra quyết định liên quan đến tài nguyên nước.

Nước là tài nguyên thiết yếu, nhưng cách quản lý và phân bổ nước mới quyết định mức độ công bằng và phát triển của xã hội. Khi được đảm bảo tiếp cận nước sạch, phụ nữ và trẻ em gái sẽ có thêm cơ hội học tập, làm việc và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ngược lại, khi nguồn nước khan hiếm, chính họ là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Thông điệp của Ngày Nước Thế giới 2026 nhấn mạnh: Không thể đạt được phát triển bền vững nếu thiếu đi bình đẳng giới trong tiếp cận và quản lý nguồn nước. Trao quyền cho phụ nữ không chỉ là mục tiêu xã hội, mà còn là giải pháp thiết thực để bảo vệ tài nguyên nước và đảm bảo tương lai cho các thế hệ mai sau.

Trong bối cảnh những thách thức về nước ngày càng gia tăng, sự kết hợp giữa quản lý tài nguyên hiệu quả và thúc đẩy bình đẳng giới sẽ là chìa khóa để xây dựng một xã hội phát triển bền vững, nơi không ai bị bỏ lại phía sau.

“Nam giới làm được thì phụ nữ cũng được làm” – câu chuyện của nữ công nhân ngành nước

Phúc Minh