Theo thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại cuộc họp Tổ Công tác đảm bảo an ninh năng lượng ngày 11/3, chiến dịch tiết kiệm năng lượng sẽ được triển khai trên phạm vi toàn xã hội. Bộ Công Thương được giao xây dựng các kịch bản tiết kiệm năng lượng cùng nhiều giải pháp cụ thể, trong đó ưu tiên thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng điện và nhiên liệu sạch.

Thông tin này được nêu tại tọa đàm "Xe điện: Lời giải cho 'bài toán' năng lượng và phát triển bền vững" do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3.

Cam kết Xanh và xu hướng thị trường

Tiến sỹ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, nhận định Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã cam kết mục tiêu tăng trưởng Xanh, hướng tới phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Trong tiến trình này, năng lượng và giao thông vận tải là hai lĩnh vực giữ vai trò then chốt, có mối liên hệ chặt chẽ.

Tuy nhiên, chuyển đổi Xanh là quá trình phức tạp, không chỉ liên quan đến nguồn lực tài chính, thể chế, chính sách hay công nghệ, mà còn đòi hỏi lựa chọn lộ trình phù hợp. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Việt Nam cần kết hợp giữa nỗ lực trong nước và hợp tác quốc tế để đạt hiệu quả.

Hiện nay, mục tiêu không chỉ dừng lại ở tiết kiệm năng lượng mà còn hướng tới yếu tố Xanh và sạch, với ba yêu cầu chính gồm giảm ô nhiễm môi trường, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội; giảm phát thải gắn với các cam kết quốc gia; và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.

Trong bối cảnh đó, xe điện không chỉ là lựa chọn về công nghệ mà còn là kết quả của yêu cầu thị trường và định hướng phát triển bền vững. Thực tế tại Hà Nội cho thấy, giao thông vận tải là một trong những nguồn gây ô nhiễm chính, bên cạnh các yếu tố như bụi từ khu vực khác, hoạt động xây dựng sản xuất và rác thải.

Đối với xe điện, tồn tại hai tác động song hành. Một là thúc đẩy đổi mới công nghệ, từ tiết kiệm năng lượng đến sử dụng năng lượng thay thế. Hai là ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, khi người dân cân nhắc giữa chi phí, tiện ích và các tiêu chí ngày càng cao về môi trường và an toàn. Điều này cho thấy chuyển đổi Xanh không chỉ là khẩu hiệu mà gắn liền với sự vận động của thị trường.

Thực tế cũng ghi nhận, nhiều người sau khi sử dụng xe điện không muốn quay lại xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch, dù hạ tầng sạc hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định.

Thúc đẩy chuyển đổi từ chính sách đến thực tiễn

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, thừa nhận: Một trong những rào cản lớn là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý còn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt liên quan đến pin, trạm sạc và an toàn vận hành.

Tuy nhiên, theo ông, Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt. Nếu như cuối năm 2024 gần như chưa có hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, thì đến cuối năm 2025 đã xây dựng được 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan. Theo chỉ đạo của Thủ tướng tại Thông báo số 09, trong quý III năm nay phải hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý về trụ sạc, trạm sạc, quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống.

Bộ Công Thương cũng triển khai nhiều chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện, tập trung vào các lĩnh vực như thuế, đất đai, tiền thuê đất và thuế thu nhập doanh nghiệp. Doanh nghiệp được miễn thuế trong 4 năm đầu, giảm thuế trong 9 năm tiếp theo, áp dụng trong 10 năm vận hành dự án.

Song song với đó là các chương trình hỗ trợ kết nối thị trường, chuyển giao công nghệ và đào tạo doanh nghiệp. Với các doanh nghiệp trong nước chưa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, các chương trình công nghiệp hỗ trợ sẽ góp phần nâng cao năng lực, đáp ứng tiêu chuẩn để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Phạm Văn Quân đề xuất: "Ưu tiên sử dụng xe Xanh trong khu vực công để tạo hiệu ứng lan tỏa; tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ lớn như vận tải đô thị, xe buýt với chính sách khuyến khích phù hợp; thúc đẩy tín dụng Xanh với lãi suất thấp hơn 2-3% so với thị trường."

Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh cần xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn sử dụng và bố trí hạ tầng sạc tại khu chung cư, khu dân cư để đảm bảo an toàn; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực thông qua việc cập nhật chương trình giảng dạy và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên.

Tại Hà Nội, quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông đang được triển khai với quyết tâm cao. Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết thành phố hiện quản lý 14.375 xe taxi, trong đó 8.692 xe đã chuyển sang xe điện, chiếm khoảng 60%. Mục tiêu đến năm 2030 là chuyển đổi toàn bộ 27.975 xe taxi sang sử dụng điện.

Để thực hiện mục tiêu này, Hà Nội đang xây dựng nghị quyết về chuyển đổi phương tiện với nhiều giải pháp hỗ trợ như hỗ trợ lãi vay, hỗ trợ đơn vị kinh doanh trạm sạc, ưu đãi giá trông giữ xe điện, phát triển hạ tầng sạc đồng bộ theo quy hoạch, cùng với việc xây dựng bộ tiêu chí xếp hạng taxi và hệ thống dữ liệu dùng chung.

Việc thúc đẩy phát triển xe điện cùng các chính sách đồng bộ được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi Xanh trong lĩnh vực giao thông, qua đó tăng cường đảm bảo an ninh năng lượng và hướng tới phát triển bền vững.

Công nghệ pin mới giúp xe điện thích ứng tốt hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Ngọc Ánh