Ngày 20/3, Vườn quốc gia Cúc Phương phối hợp với Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam’s Wildlife, SVW) tổ chức hội nghị công bố và triển khai Kế hoạch hành động tái hoang dã vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam giai đoạn 2026 đến 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo kế hoạch, đến năm 2050, Cúc Phương sẽ đảm nhiệm vai trò như một “ngân hàng gen” tự nhiên, cung cấp nguồn giống động vật hoang dã cho các khu bảo tồn trên phạm vi cả nước.

Mục tiêu xuyên suốt là phục hồi các loài hoang dã bản địa quan trọng, tái thiết các mắt xích sinh thái và khôi phục các quá trình tự nhiên. Qua đó, hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi hoàn chỉnh, có khả năng tự vận hành và thích ứng cao trước biến đổi khí hậu, với định hướng “thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ”, góp phần hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và cam kết sống hài hòa với thiên nhiên của Việt Nam.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương Nguyễn Văn Chính nhấn mạnh: “Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ và nuôi nhốt. Mục tiêu tối thượng của bảo tồn là đưa các cá thể động vật hoang dã trở lại ngôi nhà thực sự - nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có để duy trì sự sống của cánh rừng.”

Trong giai đoạn 2026 đến 2035, vườn đặt mục tiêu chuyển đổi mạnh mẽ với bốn trụ cột gồm nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh; triển khai các chương trình tái thả ưu tiên; thiết lập hệ thống theo dõi sau tái thả; và xây dựng cơ chế Một sức khỏe nhằm gắn kết sức khỏe hệ sinh thái, động vật và con người, qua đó hạn chế nguy cơ dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người.

Tầm nhìn đến năm 2050, Cúc Phương hướng tới hoàn thiện hệ sinh thái rừng đặc dụng, nơi các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi đầy đủ. Hoạt động tái hoang dã không chỉ diễn ra trong phạm vi hơn 22.400 ha của vườn mà còn mở rộng kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh gồm Ninh Bình, Thanh Hóa và Phú Thọ với diện tích trên 50.000 ha, tạo không gian sống rộng lớn và đảm bảo dòng chảy di truyền giữa các quần thể.

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch là chiến dịch loại bỏ bẫy dây trong rừng. Chương trình Cúc Phương không bẫy dây đặt mục tiêu xóa bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại tự nhiên, đồng thời duy trì hoạt động tuần tra, giám sát thường xuyên nhằm bảo đảm môi trường sống an toàn.

Cộng đồng vùng đệm cũng giữ vai trò quan trọng khi tham gia trực tiếp vào các hoạt động tuần tra, giám sát và phát triển sinh kế bền vững như du lịch sinh thái và dịch vụ bảo tồn. Các cơ chế chi trả dựa trên kết quả bảo tồn sẽ được thí điểm nhằm chia sẻ lợi ích với người dân địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc SVW, sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các vườn quốc gia là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tái hoang dã. SVW cam kết đồng hành cùng Cúc Phương cả về tài chính và chuyên môn theo tiêu chuẩn của IUCN.

Với vị thế là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam và sáu năm liên tiếp được vinh danh là vườn quốc gia hàng đầu châu Á, Cúc Phương đang tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong công tác bảo tồn. Kế hoạch hành động giai đoạn 2026 đến 2035 không chỉ nhằm cứu hộ các loài động vật hoang dã mà còn hướng tới phục hồi các giá trị tự nhiên nguyên bản.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đoàn Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đánh giá cao sự chủ động của Vườn quốc gia Cúc Phương trong việc phối hợp với các tổ chức bảo tồn để xây dựng và công bố kế hoạch với lộ trình rõ ràng.

“Thời gian tới, cục sẽ tiếp tục đồng hành với các hoạt động cứu hộ, bảo tồn và tái hoang dã các loài động vật rừng về tự nhiên, đồng thời tiếp tục chỉ đạo xây dựng, tham mưu ban hành hệ thống quy định, đặc biệt là hướng dẫn kỹ thuật đối với hoạt động cứu hộ và tái thả nhằm nâng cao hiệu quả triển khai các kế hoạch, chiến lược về bảo tồn động vật hoang dã,” ông Nam nói.

Ứng dụng công nghệ giám sát hơn 7.300 ha rừng ở Vườn quốc gia Tràm Chim

Ngọc Ánh