COP31 được đánh giá là hội nghị mang tính bản lề, không chỉ đối với các cam kết cắt giảm phát thải hay chuyển đổi năng lượng, mà còn liên quan trực tiếp đến sự tồn vong của những quốc gia đang ở “tuyến đầu” của biến đổi khí hậu.

Tại các quốc đảo như Tuvalu, Kiribati hay Maldives, mực nước biển dâng cao, bão mạnh hơn, nguồn nước ngọt suy giảm và hạ tầng xuống cấp đang từng bước bào mòn điều kiện sinh tồn. Thậm chí, một số đảo đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm hoàn toàn, kéo theo những câu hỏi pháp lý chưa từng có tiền lệ: Liệu một quốc gia có còn tồn tại khi lãnh thổ vật lý biến mất?

Theo quan điểm truyền thống của luật pháp quốc tế, một quốc gia được xác lập dựa trên các yếu tố cơ bản như dân cư, lãnh thổ, chính phủ và khả năng tham gia quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, thách thức từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là nguy cơ mất hoàn toàn lãnh thổ đang đặt ra tình huống chưa từng có, đòi hỏi những điều chỉnh sâu rộng trong tư duy và khuôn khổ pháp lý toàn cầu.

Trong khi chờ đợi các cơ chế quốc tế rõ ràng hơn, nhiều quốc đảo đã chủ động tìm kiếm lối đi riêng. Tuvalu đã ký hiệp ước với Australia nhằm bảo đảm duy trì tư cách quốc gia, đồng thời mở ra cơ hội di cư an toàn cho người dân. Đáng chú ý, quốc gia này còn theo đuổi ý tưởng “số hóa đất nước”, đưa các dịch vụ chính phủ, dữ liệu văn hóa và không gian lãnh thổ lên nền tảng số như một cách bảo tồn bản sắc.

Tuy nhiên, giải pháp “quốc gia kỹ thuật số” dù mang tính sáng tạo vẫn đặt ra nhiều trăn trở. Việc lưu giữ văn hóa trên môi trường trực tuyến khó có thể thay thế mối liên kết thiêng liêng giữa con người với đất đai là yếu tố cốt lõi của bản sắc dân tộc.

Tại Kiribati, chính phủ đã chuẩn bị phương án di dời dân cư, thậm chí mua đất ở nước ngoài như giải pháp cuối cùng. Trong khi đó, Maldives lựa chọn hướng tiếp cận kỹ thuật, thử nghiệm nâng cao độ cao các đảo nhằm chống lại nước biển dâng.

Ngay cả những quốc gia có điều kiện địa lý thuận lợi hơn như Fiji cũng đang phải đối mặt với áp lực tương tự, khi mực nước biển dâng và thời tiết cực đoan buộc nhiều cộng đồng phải di dời, kéo theo hệ lụy về kinh tế, y tế và xã hội.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý sâu sắc: những quốc gia đóng góp ít nhất vào phát thải khí nhà kính lại đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về công lý khí hậu, đồng thời gia tăng kỳ vọng đối với COP31, dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026 tại Turkey.

Không chỉ dừng lại ở các cam kết, COP31 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy những cơ chế trách nhiệm rõ ràng hơn, bảo đảm hỗ trợ thiết thực cho các quốc gia dễ bị tổn thương và quan trọng hơn, không để tiếng nói của họ bị bỏ lại phía sau trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Liên Hợp Quốc lần đầu phê duyệt tín chỉ carbon theo Thỏa thuận Paris

Hạ Anh