Khi thị trường khí đốt toàn cầu biến động mạnh và chi phí gia tăng, than đá, nguồn năng lượng từng bị thu hẹp vai trò do lo ngại phát thải, đang dần được nhiều quốc gia đưa trở lại trong chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng. Sự thiếu ổn định của nguồn cung khí đốt đã buộc các nền kinh tế phải tìm kiếm những phương án thay thế có tính khả thi hơn trong ngắn hạn.

Không ít quốc gia phụ thuộc vào khí đốt đã khôi phục hoạt động của các nhà máy nhiệt điện than từng bị hạn chế trước đó. Bên cạnh việc tăng sản lượng khai thác trong nước, các nước này cũng mở rộng nhập khẩu từ những thị trường cung cấp lớn như Australia và Indonesia nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ.

Theo nhận định của các chuyên gia, trong bối cảnh giá khí đốt duy trì ở mức cao và khả năng phục hồi nguồn cung cần thêm thời gian, than đá có thể tiếp tục giữ vai trò đáng kể trong cơ cấu năng lượng toàn cầu trong những năm tới.

Xu hướng này thể hiện rõ hơn tại những quốc gia có lợi thế về tài nguyên than như Trung Quốc và Ấn Độ. Tại châu Âu, một số nước vẫn còn duy trì các nhà máy nhiệt điện than như Đức và Ba Lan cũng đang tính toán lại phương án sử dụng nguồn nhiên liệu này để đảm bảo nguồn điện ổn định. Trong khi đó, Anh hầu như không còn khả năng quay lại với than sau khi đã đóng cửa toàn bộ các nhà máy nhiệt điện than từ năm 2024.

Thực tế cho thấy, dù khí đốt từng được xem là nguồn năng lượng chuyển tiếp nhờ mức phát thải thấp hơn, nhiều quốc gia hiện vẫn chưa có đủ năng lượng tái tạo để thay thế hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, than đá trở thành lựa chọn tạm thời nhằm duy trì ổn định hệ thống năng lượng, đặc biệt tại các quốc gia không phát triển điện hạt nhân.

Tại khu vực châu Á, nhu cầu than đang gia tăng khi nhiều quốc gia như Bangladesh, Philippines và Thái Lan tìm cách tăng nhập khẩu và nâng tỷ trọng điện than. Indonesia, một trong những nước xuất khẩu than lớn, cũng điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo hướng tăng khai thác, đồng thời ưu tiên đáp ứng nhu cầu trong nước.

Các nền kinh tế như Nhật Bản, Đài Loan Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi than vẫn chiếm khoảng một phần ba sản lượng điện, cũng đang duy trì vai trò của nguồn năng lượng này trong bối cảnh thị trường khí đốt chưa ổn định.

Tại châu Âu, than đá được xem là phương án dự phòng giúp giảm áp lực thiếu hụt năng lượng. Tuy nhiên, các mục tiêu giảm phát thải nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu vẫn là yếu tố hạn chế việc gia tăng sử dụng than trong dài hạn. Tại Ba Lan, tỷ trọng điện than đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, nhưng xu hướng này có thể chậm lại nếu giá khí đốt tiếp tục duy trì ở mức cao.

Một số chuyên gia cho rằng nếu được khai thác và sử dụng hiệu quả hơn, kết hợp với công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon, than đá vẫn có thể phần nào phù hợp với mục tiêu giảm phát thải. Tuy vậy, giá than thường biến động cùng chiều với khí đốt, trong khi nguồn cung cũng đối mặt với nhiều rủi ro như gián đoạn khai thác và chi phí vận chuyển gia tăng.

Nhiều quốc gia đồng loạt kích hoạt cảnh báo khẩn cấp về năng lượng

Ngọc Ánh