Điều đáng lo ngại là tác động của hiện tượng này không chỉ giới hạn ở các đô thị đông dân mà còn lan rộng tới những vùng nông thôn nghèo, nơi người dân phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp và lao động ngoài trời.

Các nghiên cứu khí hậu gần đây cảnh báo rằng, đến cuối thế kỷ XXI, hàng chục triệu người tại châu Phi có thể phải sinh sống trong điều kiện nhiệt độ tăng cao ở mức nguy hiểm. Nhiều khu vực được dự báo sẽ trải qua tình trạng nắng nóng cực đoan trong phần lớn thời gian của năm, làm thay đổi căn bản điều kiện sống và sản xuất của cộng đồng.

Theo các mô hình dự báo, trong giai đoạn từ năm 2065 đến năm 2100, nhiều địa phương ở châu Phi có thể ghi nhận từ 250 đến 300 ngày sóng nhiệt mỗi năm. Khi đó, nắng nóng cực đoan sẽ không còn là hiện tượng thời tiết bất thường theo mùa, mà có nguy cơ trở thành trạng thái khí hậu phổ biến, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội.

Tác động của sóng nhiệt đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực nông thôn. Nhiệt độ tăng cao kéo dài khiến năng suất cây trồng suy giảm, vật nuôi dễ bị stress nhiệt, nguồn nước ngày càng khan hiếm, trong khi người lao động phải làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hơn. Theo đánh giá của các tổ chức khí hậu quốc tế, châu Phi là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu do tỷ lệ dân số phụ thuộc trực tiếp vào thời tiết trong sản xuất vẫn ở mức cao.

Không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế, các đợt sóng nhiệt còn đặt ra nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng các rủi ro về sức khỏe, đặc biệt đối với nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em và những cộng đồng thiếu điều kiện về điện, nước sạch và dịch vụ y tế. Trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Phi còn hạn chế về hạ tầng và năng lực ứng phó, sóng nhiệt có thể trở thành một cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng dai dẳng.

Bên cạnh đó, tình trạng phá rừng và thay đổi mục đích sử dụng đất cũng đang góp phần làm trầm trọng thêm hiện tượng nắng nóng, khi bề mặt đất trống hấp thụ và giữ nhiệt nhiều hơn. Điều này cho thấy, để giảm thiểu tác động của sóng nhiệt, các quốc gia châu Phi cần triển khai đồng bộ các giải pháp thích ứng như hệ thống cảnh báo sớm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp bền vững, đồng thời tăng cường bảo vệ hệ sinh thái và thúc đẩy nỗ lực cắt giảm phát thải khí nhà kính trên phạm vi toàn cầu.

Sóng nhiệt cực đoan “phủ bóng” Australia, hàng loạt thành phố tiệm cận ngưỡng 50°C

Phúc Minh