Thay mặt Ban Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh ngành xuất bản Việt Nam đã có hơn 70 năm xây dựng và phát triển, đạt nhiều thành tựu quan trọng, giữ vai trò là “vũ khí tư tưởng” sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Đồng thời, đây cũng là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp tích cực vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cũng như công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

Khẳng định vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa

Chỉ thị 04-CT/TW xác định rõ quan điểm chỉ đạo: “Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước".

Không chỉ dừng lại ở chức năng chính trị, xuất bản còn là một bộ phận quan trọng trong việc xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập các giá trị xã hội, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát triển văn hóa. Qua đó, góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy giá trị con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Theo tinh thần chỉ đạo, hoạt động xuất bản cần đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của Nhân dân. Trong đó, phát triển văn hóa đọc được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, lấy người đọc làm trung tâm và mục tiêu của hoạt động xuất bản; từng bước hình thành thói quen đọc sách, xây dựng xã hội học tập.

Bên cạnh đó, xuất bản được định vị là công cụ chủ đạo trong giáo dục, đào tạo và là một bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hóa. Ngành có vai trò lan tỏa giá trị văn hóa, hình thành chuỗi giá trị nội dung số và tài sản số, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ở góc độ hội nhập, xuất bản còn là cầu nối giao lưu văn hóa, tiếp thu tinh hoa nhân loại, đồng thời là công cụ ngoại giao văn hóa quan trọng, góp phần nâng cao “sức mạnh mềm” của Việt Nam trên trường quốc tế.

Đảng và Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo phát triển xuất bản thông qua các cơ chế, chính sách đầu tư cho văn hóa đọc, cũng như các mô hình quản trị hiện đại như: lãnh đạo công - quản trị tư; đầu tư công - quản lý tư; đầu tư tư - sử dụng công trong các khâu xuất bản, in và phát hành. Cùng với đó là thúc đẩy sáng tạo nội dung, phát triển công nghệ, hạ tầng số, hướng tới xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Một yêu cầu cấp thiết được đặt ra là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành xuất bản, đổi mới căn bản chương trình đào tạo, phương thức quản trị, đồng thời khuyến khích tinh thần khởi nghiệp và sáng tạo.

Hướng tới ngành kinh tế số, hiện đại hóa toàn diện

Chỉ thị 04-CT/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, chất lượng và hiện đại. Trong đó, hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, đảm nhiệm các nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, văn hóa, khoa học – công nghệ và giáo dục – đào tạo; đồng thời có đơn vị đảm nhận chức năng đối ngoại chiến lược.

Chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt, với yêu cầu đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng, nền tảng công nghệ và phát triển nội dung số. Xuất bản số sẽ được ưu tiên với các sản phẩm đa dạng, sáng tạo, hội nhập quốc tế; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong toàn bộ quy trình xuất bản, hướng tới hệ sinh thái xuất bản đa phương tiện.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số; khoảng 80% cơ sở in đạt trình độ công nghệ hiện đại, trở thành ngành công nghiệp phụ trợ quan trọng.

Song song với đó, việc phát triển văn hóa đọc tiếp tục được đẩy mạnh thông qua xây dựng các thiết chế văn hóa, không gian đọc và học tập trong cộng đồng, hướng tới phong trào toàn dân đọc sách. Hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản cũng được tăng cường.

Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu xây dựng hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng và hiện đại, đáp ứng tốt nhu cầu của người dân; trở thành ngành kinh tế số với các doanh nghiệp xuất bản có năng lực vươn ra toàn cầu, đóng vai trò là trung tâm sáng tạo và hợp tác xuất bản trong khu vực Đông Nam Á và quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Chỉ thị đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, đáng chú ý là hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ bản quyền, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, đặc biệt trong môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; nâng cao nhận thức cộng đồng về tôn trọng bản quyền.

Cùng với đó là xây dựng hạ tầng kỹ thuật số và nền tảng dữ liệu dùng chung cho toàn ngành xuất bản; khuyến khích doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia phát triển hệ sinh thái xuất bản số.

Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chiến lược phát triển xuất bản gắn với công nghiệp văn hóa; mở rộng hợp tác quốc tế; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh mô hình hợp tác công – tư nhằm lan tỏa giá trị văn hóa quốc gia, đưa xuất bản Việt Nam phát triển tương xứng với yêu cầu của thời đại mới.

Xuất bản – trụ cột văn hóa, nền tảng tri thức quốc gia trong kỷ nguyên số

Mai Hạ