Chiều 27/3, chủ trì cuộc họp về các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nêu rõ và tập trung giải quyết các nhóm vấn đề mà Đoàn thanh tra IUU của Ủy ban châu Âu (EC) đã chỉ ra sau đợt làm việc tại Việt Nam từ ngày 10-19/3.

Cuộc họp được kết nối trực tuyến tới 22 tỉnh, thành phố ven biển và tỉnh Tây Ninh.

Phó Thủ tướng cho biết, mặc dù Đoàn thanh tra IUU của EC ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam, song qua kiểm tra tại các địa phương vẫn bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém kéo dài nhiều năm. “Những tồn tại này chúng ta đều đã biết rất rõ, không có gì mới, nhưng kiểm tra đến đâu cũng thấy vấn đề”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời khẳng định cuộc họp không nhằm giải trình mà tập trung vào giải pháp khắc phục và chuẩn bị cho các nội dung làm việc tiếp theo với EC.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải xác định rõ các nội dung Đoàn thanh tra EC nêu ra, xây dựng kế hoạch xử lý theo từng nhóm: nội dung cần giải trình và nội dung phải khắc phục. Các bộ, ngành, địa phương liên quan cần đồng loạt triển khai giải pháp, cập nhật số liệu, hoàn thiện báo cáo gửi EC theo hướng tăng tính thuyết phục. Đặc biệt, các tồn tại phải được xử lý theo lộ trình cụ thể, trong đó ưu tiên những nhiệm vụ có thể hoàn thành trước thời điểm 19/4 – khi EC dự kiến công bố báo cáo chính thức.

Bốn nhóm khuyến nghị trọng tâm cần xử lý

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Đoàn thanh tra IUU của EC đã đưa ra các đánh giá và khuyến nghị sơ bộ tập trung vào 4 nhóm vấn đề lớn.

Thứ nhất, về hoàn thiện khung pháp lý, EC đề nghị bổ sung các chế tài mạnh như tước giấy phép khai thác thủy sản, tịch thu tàu cá đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng; đồng thời coi các hành vi như tháo thiết bị giám sát hành trình (VMS), phá niêm phong là vi phạm nghiêm trọng cần xử phạt ở mức cao nhất.

Thứ hai, về quản lý và giám sát hoạt động tàu cá (MCS), EC yêu cầu tất cả tàu cá đã đăng ký phải thực hiện đánh dấu, kẻ số theo quy định, kể cả khi không hoạt động; tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm tra, kiểm soát tàu xuất, nhập bến và hoạt động trên biển nhằm phát hiện, xử lý kịp thời vi phạm.

Thứ ba, về truy xuất nguồn gốc thủy sản, EC khuyến nghị kiểm soát chặt chẽ sản phẩm từ cảng đến doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt đối với hàng container; tăng cường kiểm tra tại doanh nghiệp để phát hiện việc sử dụng nguyên liệu khai thác bất hợp pháp.

Thứ tư, trong thực thi pháp luật, EC yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý các vụ vi phạm; thống nhất dữ liệu giữa các cơ quan; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát việc thực thi tại địa phương nhằm khắc phục tình trạng chậm trễ, thiếu đồng bộ.

Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành và địa phương đã làm rõ nhiều tồn tại như: tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; tàu không khai thác nhưng vẫn được xác nhận sản lượng; tàu mất tín hiệu VMS chưa được xử lý triệt để; chế tài còn nhẹ; dữ liệu thiếu thống nhất giữa Trung ương và địa phương; chênh lệch giữa chứng từ và thực tế hàng hóa, đặc biệt với nguyên liệu nhập khẩu.

Siết quản lý đội tàu, chủ động ngăn chặn vi phạm

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp, trên tinh thần cầu thị, thẳng thắn và trách nhiệm cao.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc rà soát, bổ sung các vấn đề thực tiễn phát sinh, đặc biệt là nhóm tàu từ 12 m đến dưới 15 m – đối tượng chưa được quản lý đầy đủ nhưng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nghiên cứu mở rộng diện lắp đặt thiết bị VMS, bảo đảm quản lý toàn bộ đội tàu từ 12 m trở lên.

Đối với thiết bị VMS, cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về lắp đặt, vận hành, đặc biệt trong trường hợp tàu sử dụng đồng thời nhiều thiết bị, nhằm tránh bị lợi dụng để che giấu vi phạm. Đồng thời, các cơ quan chuyên môn phải xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình quản lý thống nhất.

Về quản lý đội tàu, Phó Thủ tướng yêu cầu bổ sung quy định về các hành vi “không đủ điều kiện hoạt động”, siết chặt kiểm soát việc mua bán, chuyển nhượng, thay đổi chủ tàu. Mọi tàu cá phải được đăng ký đầy đủ, xác định rõ chủ sở hữu và thực hiện cấp phép theo quy định.

Các hành vi vi phạm như sử dụng biển số giả cần được xem xét áp dụng chế tài nghiêm khắc hơn, không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà có thể xử lý ở mức cao hơn theo quy định pháp luật.

Trong công tác kiểm tra, giám sát trên biển, Phó Thủ tướng yêu cầu chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa. Các trường hợp tàu vượt ranh giới vùng biển qua hệ thống VMS phải được xác định là vi phạm và xử lý ngay từ dữ liệu, không chờ đến khi bị nước ngoài bắt giữ. Trường hợp tái phạm hoặc nghiêm trọng sẽ bị xem xét xử lý hình sự.

Bộ Quốc phòng được giao chủ trì điều phối lực lượng thực thi trên biển, tăng cường kiểm tra, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu, nâng cao năng lực giám sát.

Quản lý theo chuỗi, lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, bảo đảm đồng bộ giữa các hệ thống như VN Fishbase, eCDT, VNeID. Việc không cập nhật hoặc cập nhật không đầy đủ dữ liệu phải được coi là hành vi vi phạm và xử lý theo quy định.

Song song đó, cần siết chặt quy trình truy xuất nguồn gốc thủy sản, bảo đảm tính liên thông giữa các khâu; xử lý nghiêm các trường hợp hàng hóa không phù hợp với hồ sơ, chứng từ.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao thành lập tổ công tác liên ngành, xây dựng kế hoạch cụ thể đến hết năm 2026. Các địa phương cũng phải thành lập tổ công tác tương tự, phân công rõ trách nhiệm giữa các lực lượng, bảo đảm đủ thẩm quyền xử lý cả hành chính và hình sự khi cần thiết.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi, lấy doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu làm trung tâm kiểm soát. Trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng phải được quy định rõ ràng, nhằm kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc thủy sản từ khai thác đến xuất khẩu.

Trên tinh thần đó, các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai các khuyến nghị của EC theo từng giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; hoàn thiện báo cáo gửi EC đúng tiến độ.

Các lực lượng chức năng trên biển phải tăng cường phối hợp, chủ động ngăn chặn vi phạm ngay từ sớm, từ xa, hạn chế phát sinh vụ việc, góp phần nâng cao hiệu quả chống khai thác IUU và phấn đấu sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

Nghệ An siết chặt quản lý, quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Lan Hạ