Mở rộng quyền và cơ chế khai thác tài sản sở hữu trí tuệ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 đánh dấu bước tiến mới khi lần đầu tiên luật hóa các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, nguyên tắc cốt lõi được khẳng định: chỉ con người mới được công nhận là tác giả, nhà sáng chế, còn AI không phải là chủ thể quyền.

Luật cho phép sử dụng dữ liệu sở hữu trí tuệ đã công bố để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện AI, song phải bảo đảm không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu.

Đáng chú ý, quyền sở hữu trí tuệ được mở rộng phạm vi khai thác khi có thể sử dụng để góp vốn, thế chấp, đầu tư và thực hiện các giao dịch thương mại. Quy định này đi kèm yêu cầu về cơ chế quản trị nội bộ nhằm kiểm soát tài sản trí tuệ.

Luật cũng điều chỉnh theo hướng cân bằng hơn giữa quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích công cộng; đồng thời bổ sung cơ chế xử lý xung đột quyền, cho phép tòa án chấm dứt quyền phát sinh sau nếu gây cản trở quyền đã được xác lập trước.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực này được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua việc xây dựng hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến, cơ sở dữ liệu và ứng dụng AI trong quản lý. Thủ tục hành chính cũng được đơn giản hóa, mở rộng hình thức nộp hồ sơ điện tử và tăng trách nhiệm của người nộp đơn.

Luật còn bổ sung trách nhiệm của các nền tảng số trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhất là trong bối cảnh vi phạm trên môi trường mạng gia tăng. Đồng thời, phạm vi bảo hộ được mở rộng sang các đối tượng mới như giao diện đồ họa (GUI), biểu tượng số, tín hiệu mã hóa; siết chặt quy định với nhãn hiệu chứa yếu tố “Việt Nam”.

Thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ cũng có hiệu lực từ cùng thời điểm, với nhiều nội dung mang tính đột phá.

Khái niệm chuyển giao công nghệ được mở rộng, không chỉ giới hạn ở chuyển quyền sở hữu hay sử dụng, mà còn bao gồm các hoạt động đưa công nghệ vào thực tiễn gắn với đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, luật lần đầu tiên đưa ra khái niệm “công nghệ xanh” với các tiêu chí cụ thể về tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải.

Nhà nước ưu tiên chuyển giao các công nghệ chiến lược, công nghệ xanh và công nghệ phục vụ các dự án quan trọng quốc gia; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước. Các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng cũng được áp dụng nhằm thúc đẩy hoạt động này.

Luật quy định rõ hơn quyền và nghĩa vụ của các bên trong chuyển giao công nghệ, yêu cầu sự đồng ý của chủ sở hữu phải được thể hiện bằng văn bản hợp pháp; đồng thời làm rõ ranh giới giữa quyền công nghệ và quyền đối với sản phẩm chứa công nghệ.

Bảo đảm quyền lợi người bị trục xuất

Nghị định 59/2026, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, quy định về xử phạt trục xuất và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật tại Việt Nam.

Điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung quyền của người bị trục xuất, bao gồm quyền liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự và quyền yêu cầu xem xét lại quyết định xử phạt.

Nghị định cũng quy định rõ cơ chế thi hành trục xuất trong trường hợp người vi phạm không có khả năng nộp phạt, nhằm bảo đảm yêu cầu về an ninh, trật tự xã hội.

Dữ liệu do người dân cung cấp được dùng để xử phạt vi phạm

Cùng thời điểm, Nghị định 61/2026 chính thức có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý cho việc sử dụng dữ liệu do cá nhân, tổ chức cung cấp trong phát hiện và xử lý vi phạm hành chính.

Theo đó, người dân có thể cung cấp dữ liệu thông qua nhiều kênh như trực tiếp, email, cổng thông tin điện tử, ứng dụng VNeID hoặc dịch vụ bưu chính. Thông tin cá nhân của người cung cấp được bảo mật và họ có quyền yêu cầu thông báo kết quả xử lý.

Dữ liệu được sử dụng làm căn cứ xử phạt phải đáp ứng các tiêu chí chặt chẽ: khách quan, chính xác, không xâm phạm quyền riêng tư và phù hợp với lĩnh vực quản lý nhà nước.

Nghị định cũng mở rộng thẩm quyền cho Công an cấp xã trong việc tiếp nhận, sử dụng dữ liệu và xử lý vi phạm giao thông đường bộ. Thời hạn xác minh dữ liệu tối đa 30 ngày, trường hợp phức tạp không quá 60 ngày.

Những chính sách mới có hiệu lực từ đầu tháng 4/2026 được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho đổi mới sáng tạo, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời mở rộng quyền tham gia của người dân trong giám sát và thực thi pháp luật.

Đề xuất chính sách phát triển kinh tế liên quan đến người cao tuổi

Phúc Minh