Kế hoạch triển khai Hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải mới (ETS2) của Liên minh châu Âu dự kiến áp dụng từ năm 2028 đang thu hút nhiều ý kiến khác nhau, đặc biệt xoay quanh tác động đến chi phí năng lượng của các hộ gia đình.

Theo cơ chế ETS2, các nhà cung cấp xăng dầu và khí đốt sẽ phải mua giấy phép phát thải đối với lĩnh vực sưởi ấm và giao thông đường bộ. Mục tiêu mà EU đặt ra là cắt giảm 43% lượng khí thải vào năm 2030 so với mức của năm 2005. Tuy nhiên, nhiều phân tích cho rằng việc áp dụng giá carbon có thể khiến giá nhiên liệu tăng.

Với mức giá giả định khoảng 60 euro cho mỗi tấn CO2, chi phí sinh hoạt của một hộ gia đình trung bình có thể tăng thêm khoảng 207 euro mỗi năm, thậm chí lên tới 400 euro tùy thuộc vào điều kiện nhà ở và nhu cầu đi lại. Tại Bỉ và một số quốc gia khác, nhiều chính trị gia đề xuất kéo dài thời gian tăng giá nhiên liệu hóa thạch nhằm bảo vệ sức mua của người dân và duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Họ cũng cảnh báo việc triển khai vội vàng một cơ chế chưa hoàn thiện có thể ảnh hưởng đến sự đồng thuận xã hội.

Một số ý kiến còn cho rằng các dự báo hiện tại chưa phản ánh đầy đủ rủi ro trong bối cảnh giá năng lượng có thể biến động mạnh do các yếu tố địa chính trị, khiến người dân dễ rơi vào tình trạng bị tổn thương.

Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ cho rằng việc trì hoãn sẽ làm chậm quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, kéo dài sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vốn là nguyên nhân sâu xa của nhiều bất ổn. Theo quan điểm này, việc đưa chi phí phát thải vào giá nhiên liệu là công cụ cần thiết để thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Trên thực tế, thời điểm triển khai ETS2 đã được điều chỉnh lùi từ năm 2027 sang năm 2028 và khó có khả năng tiếp tục trì hoãn khi phần lớn các quốc gia thành viên EU đã đồng thuận. Để giảm bớt lo ngại, Ủy ban châu Âu cũng đã tăng cường các biện pháp can thiệp trong trường hợp giá CO2 tăng đột biến.

Đáng chú ý, nguồn thu từ thị trường ETS2 sẽ được phân bổ trở lại cho các quốc gia thành viên nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân.

Chẳng hạn, trong giai đoạn 2027-2030, Bỉ có thể thu về khoảng 5,2 tỷ euro, trong đó 1,66 tỷ euro sẽ được đưa vào Quỹ Khí hậu Xã hội để hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương. Nguồn kinh phí này sẽ được phân bổ theo các cấp quản lý phù hợp.

Dù còn nhiều tranh luận, ETS2 vẫn được xem là phép thử quan trọng đối với khả năng của Liên minh châu Âu trong việc dung hòa giữa mục tiêu giảm phát thải và đảm bảo an sinh xã hội.

Na Uy, quốc gia biến dầu mỏ thành 'của để dành' cho muôn đời

Ngọc Ánh