Các nhà khoa học khí hậu cho biết xác suất xuất hiện một đợt El Nino mạnh đang gia tăng trong những tháng tới. Cơ quan khí tượng Mỹ ước tính có hơn 30% khả năng hiện tượng này hình thành trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12 năm nay. Trong khi đó, các mô hình dự báo của châu Âu cho thấy khả năng xuất hiện “siêu El Nino” cấp độ mạnh nhất của hiện tượng này còn cao hơn.

El Nino là hiện tượng tự nhiên xảy ra định kỳ, khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực Đông Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình dài hạn. Hiện tượng này thường kéo dài khoảng một năm và có xu hướng làm nhiệt độ toàn cầu tăng lên, kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, lũ lụt và hạn hán. Khi nhiệt độ không khí tăng thêm 1°C, bầu khí quyển có thể giữ thêm khoảng 7% độ ẩm, khiến lượng mưa trở nên dữ dội hơn.

Trong những năm gần đây, El Nino đã góp phần gây ra nhiều kỷ lục về nhiệt độ toàn cầu, dẫn đến cháy rừng, hạn hán và thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Đợt El Nino gần nhất diễn ra từ tháng 5/2023 đến tháng 3/2024 được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến thời tiết cực đoan gia tăng trên toàn thế giới.

Theo các chuyên gia kinh tế và khí hậu, năm 2026 có thể trở thành thời điểm mà rủi ro khí hậu và xung đột địa chính trị cùng lúc tác động mạnh đến hệ thống lương thực toàn cầu. Giá thực phẩm hiện chịu sức ép từ hai phía: Sản xuất nông nghiệp bị gián đoạn bởi thời tiết cực đoan, trong khi chi phí đầu vào như năng lượng, phân bón và vận chuyển tăng cao do biến động thị trường nhiên liệu.

Một số mặt hàng nông sản được đánh giá đặc biệt nhạy cảm với hiện tượng El Nino, bao gồm ca cao, dầu thực vật, gạo và đường. Ngoài ra, các sản phẩm nông nghiệp tại khu vực nhiệt đới như cà phê, trà, chuối và thịt gia súc cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể do biến động thời tiết.

Các quốc gia có nền nông nghiệp quy mô lớn như Ấn Độ, Australia, Brazil và Argentina được dự báo sẽ nằm trong nhóm chịu tác động mạnh nếu El Nino phát triển với cường độ cao. Tại châu Phi, một đợt El Nino vào cuối năm nay có thể khiến nhiều khu vực như Ethiopia, Nam Sudan và Sudan rơi vào tình trạng khô hạn nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến mùa vụ.

Trong khi đó, căng thẳng địa chính trị tại Iran đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và phân bón toàn cầu, đặc biệt là hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng chiếm khoảng một phần ba lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên thế giới. Giá nhiên liệu và phân bón tăng mạnh đúng vào thời điểm mùa gieo trồng tại nhiều quốc gia bước vào giai đoạn cao điểm, khiến nông dân lo ngại về chi phí sản xuất gia tăng và năng suất giảm sút.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng mỗi đợt tăng giá năng lượng đều kéo theo nguy cơ tăng giá lương thực, bởi sản xuất phân bón tiêu tốn nhiều năng lượng, đặc biệt là khí đốt tự nhiên. Tuy nhiên, trong năm 2026, rủi ro lớn nhất đối với thị trường nông sản có thể không phải là thiếu phân bón, mà là tình trạng hạn hán và thiếu nước do hiện tượng siêu El Nino.

Theo cảnh báo của Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), số người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực trên toàn cầu hiện đã ở mức tương đương thời điểm bùng phát xung đột Nga – Ukraine năm 2022. Nếu chiến sự tại Iran kéo dài và giá dầu duy trì ở mức cao, số người đối mặt với nạn đói nghiêm trọng có thể tăng thêm hàng chục triệu người.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh rằng giải pháp lâu dài để ổn định giá lương thực không chỉ nằm ở việc kiểm soát thị trường, mà còn phụ thuộc vào sự hợp tác quốc tế trong ứng phó biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính. Việc xây dựng một hệ thống lương thực bền vững, ít phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch được xem là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Đông Nam Á ứng phó nắng nóng và nguy cơ El Nino 2026

Phúc An