Việc kết nối Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu với khu vực Núi Cậu mở ra một không gian sinh thái đa dạng hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng các giải pháp bảo tồn phù hợp với từng đặc điểm riêng biệt của mỗi vùng.

Liên kết các hệ sinh thái rừng đặc thù

Trong tổng thể sinh thái vùng Đông Nam Bộ, Bình Châu – Phước Bửu và Núi Cậu đại diện cho hai kiểu hệ sinh thái khác nhau nhưng có tính bổ trợ. Một bên là rừng ven biển hiếm hoi còn giữ được quy mô lớn ở phía Nam, bên kia là rừng bán sơn địa gắn với hệ thống hồ chứa nước quan trọng.

Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu có diện tích hơn 10.500ha, đặc trưng bởi hệ sinh thái rừng trên cát ven biển, chịu ảnh hưởng mạnh từ gió, cát và điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đây là “lá chắn sinh thái” giúp chống xói lở, bảo vệ bờ biển và duy trì môi trường sống cho nhiều loài sinh vật đặc hữu.

Trong khi đó, khu vực Núi Cậu với khoảng 1.600ha mang đặc điểm rừng bán sơn địa, địa hình đồi núi thấp xen kẽ hồ Dầu Tiếng – nguồn cung cấp nước ngọt quan trọng. Hệ sinh thái này có vai trò phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước và giữ cân bằng sinh thái.

Theo Tiến sỹ Huỳnh Đức Hoàn, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TP Hồ Chí Minh, việc liên kết hai khu vực mang ý nghĩa chiến lược đối với định hướng phát triển xanh của Thành phố. Không chỉ mở rộng không gian sinh thái, sự kết nối còn góp phần hình thành mạng lưới các vùng xanh liên hoàn, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Sự liên kết này giúp bảo tồn đa dạng sinh học ở quy mô vùng, duy trì chuỗi hệ sinh thái từ rừng ngập mặn, rừng ven biển đến rừng đầu nguồn và rừng núi đá. Qua đó, hình thành “lá chắn sinh thái” quan trọng, góp phần điều tiết nguồn nước, hấp thụ carbon và cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái.

Tuy nhiên, mỗi hệ sinh thái có đặc thù riêng nên cần cách tiếp cận quản lý phù hợp. Bình Châu – Phước Bửu chịu tác động lớn từ biến đổi khí hậu, xói lở và nguy cơ cháy rừng mùa khô, trong khi Núi Cậu đối diện với tình trạng phân mảnh sinh cảnh và áp lực từ phát triển hạ tầng.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Huỳnh Chí Sỹ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, dù khoảng cách giữa hai khu vực lên tới khoảng 180km, việc kết nối vẫn khả thi nếu được đặt trong quy hoạch tổng thể liên vùng. Tuy nhiên, cần tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật, phân chia rõ ba phân khu chức năng gồm bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và khu dịch vụ du lịch sinh thái.

Trong quá trình triển khai, phát triển hạ tầng phải bảo đảm không làm gián đoạn sinh cảnh tự nhiên, duy trì hành lang di chuyển của động vật hoang dã, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hoạt động xây dựng với tỷ lệ không vượt quá 3% diện tích khu bảo tồn.

Định hướng bảo tồn gắn với phát triển

Theo Tiến sỹ Huỳnh Đức Hoàn, TP Hồ Chí Minh đang tập trung triển khai nhiều giải pháp trọng tâm sau khi định hình không gian sinh thái liên kết. Thành phố ưu tiên hoàn thiện cơ chế quản lý liên vùng, tăng cường phối hợp giữa các địa phương và lực lượng kiểm lâm nhằm thống nhất quản lý, chia sẻ dữ liệu và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Ứng dụng khoa học công nghệ cũng được đẩy mạnh thông qua viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS), thiết bị bay không người lái và hệ thống cảnh báo cháy rừng sớm. Những công cụ này giúp giám sát biến động rừng theo thời gian thực và nâng cao hiệu quả quản lý.

Bên cạnh đó, việc phục hồi và kết nối hành lang sinh học được chú trọng thông qua trồng bổ sung cây bản địa, khôi phục các vùng chuyển tiếp và kiểm soát các công trình hạ tầng có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sống của động vật hoang dã. Những giải pháp này góp phần giảm phân mảnh sinh cảnh và nâng cao chất lượng rừng.

Tuy vậy, công tác bảo tồn vẫn đối mặt với nhiều thách thức như áp lực phát triển hạ tầng, nhu cầu sinh kế của người dân và hạn chế về nhận thức đối với giá trị của rừng tự nhiên. Lực lượng kiểm lâm còn mỏng trong khi diện tích quản lý rộng cũng gây khó khăn cho công tác giám sát.

Giải pháp được nhấn mạnh là gắn bảo tồn với lợi ích kinh tế. Phát triển thị trường tín chỉ carbon rừng được xem là hướng đi tiềm năng, tạo nguồn lực tài chính từ khả năng hấp thụ carbon của rừng. Đồng thời, các mô hình sinh kế dưới tán rừng như du lịch sinh thái, nuôi ong, trồng dược liệu cần được thúc đẩy để người dân có thể sống dựa vào rừng, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ.

Theo định hướng của TP Hồ Chí Minh, việc khai thác giá trị hệ sinh thái rừng phải tuân thủ nguyên tắc “bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn”. Du lịch sinh thái được kiểm soát về sức chứa, gắn với giáo dục môi trường và bảo tồn văn hóa bản địa. Song song đó, Thành phố đang xây dựng cơ sở dữ liệu về hấp thụ carbon rừng nhằm tham gia thị trường carbon, tạo nguồn tài chính xanh phục vụ phục hồi rừng.

Các chuyên gia môi trường nhấn mạnh, rừng không chỉ là tài nguyên hiện tại mà còn là tài sản quý giá cho các thế hệ tương lai. Vì vậy, mọi quyết sách phát triển cần đặt trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái lên hàng đầu.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, việc bảo tồn và phát huy giá trị các hệ sinh thái rừng đặc thù không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là lựa chọn chiến lược cho phát triển bền vững.

Nếu được triển khai hiệu quả, sự kết nối giữa Bình Châu – Phước Bửu và Núi Cậu sẽ trở thành hình mẫu cho tư duy phát triển mới, nơi con người và thiên nhiên cùng tồn tại hài hòa, bền vững lâu dài.

Thả hơn 106.000 con giống phục hồi hệ sinh thái rừng dừa nước

Hải Đăng