Tăng trưởng xanh – chiến lược sống còn trong “luật chơi” mới

Ngày 23/4/2026 tại Hà Nội, Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Một thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh: các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang nhanh chóng trở thành “giấy thông hành” mới trên thị trường toàn cầu.

Theo PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào khai thác tài nguyên, lao động chi phí thấp và các phân khúc giá trị thấp đang dần bộc lộ nhiều hạn chế. Trong khi đó, các yêu cầu về môi trường, phát thải và trách nhiệm xã hội ngày càng trở nên khắt khe, đặc biệt từ các thị trường xuất khẩu.

“Thế giới đang thay đổi rất lớn và đặt ra những luật chơi mới đối với nền kinh tế, trong đó có Việt Nam”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, tăng trưởng xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần tháo gỡ đồng bộ các “điểm nghẽn” về thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi.

Nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu vốn mà còn ở cách phân bổ và sử dụng nguồn lực, cũng như sự thiếu liên kết giữa các chủ thể trong nền kinh tế. Thể chế cần đi trước một bước, tạo không gian phát triển và khơi thông các dòng lực cho tăng trưởng xanh.

Ngành Nước trước áp lực chuyển đổi xanh

Trong bức tranh chung đó, ngành Nước được xác định là một trong những lĩnh vực cần đi đầu trong chuyển đổi xanh. Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, đây là ngành tham gia trực tiếp vào khai thác, xử lý và cung cấp nước – những hoạt động tiêu tốn nhiều năng lượng và có tác động lớn đến môi trường.

Do đó, việc lồng ghép yếu tố xanh trong toàn bộ chuỗi hoạt động, từ khai thác nước ngầm, nước mặt đến xử lý và phân phối nước sạch, là yêu cầu tất yếu.

Tính cấp thiết càng rõ nét khi Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Theo Germanwatch, Việt Nam từng xếp thứ 13 toàn cầu về rủi ro khí hậu. Nhiệt độ gia tăng, thời tiết cực đoan và nguy cơ nước biển dâng đang tác động trực tiếp đến nguồn nước cũng như hạ tầng cấp thoát nước.

Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến riêng ngành Nước mà còn lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế, từ nông nghiệp, công nghiệp đến đô thị. Khi nguồn nước chịu áp lực, chi phí tăng và rủi ro vận hành lớn hơn, các hệ lụy về sản xuất, chuỗi cung ứng và đời sống xã hội cũng gia tăng.

Trong bối cảnh đó, xanh hóa ngành Nước không chỉ nhằm giảm phát thải hay tiết kiệm tài nguyên, mà còn là yêu cầu sống còn để bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và duy trì tăng trưởng ổn định.

Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi

Một trong những vấn đề lớn được đặt ra tại diễn đàn là làm thế nào để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng xanh. Các chuyên gia cho rằng cần có cơ chế đột phá nhằm thúc đẩy tài chính xanh, hợp tác công – tư và tăng cường liên kết giữa các khu vực.

Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn nhân lực cũng đang là “nút thắt” đáng chú ý. Theo TS. Vũ Văn Doanh, tỷ lệ việc làm xanh tại Việt Nam hiện mới chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm, trong khi nhu cầu dự báo sẽ tăng mạnh trong thời gian tới, đặc biệt ở các lĩnh vực năng lượng, sản xuất và công nghệ.

Tuy nhiên, hệ thống đào tạo hiện vẫn chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng lẫn chất lượng. Kỹ năng xanh chưa được trang bị đầy đủ, trong khi sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là “đòn bẩy kép” cho quá trình chuyển đổi xanh. Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số, cho rằng dữ liệu đang trở thành nguồn lực cốt lõi, giúp doanh nghiệp đo lường, phân tích và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng.

“Không chỉ là tiết kiệm, mà là tối ưu hóa sử dụng năng lượng dựa trên dữ liệu”, ông Giang nhấn mạnh.

Chuyển đổi số cũng góp phần thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp, từ quản trị công việc sang quản trị dòng thông tin, giúp nâng cao hiệu quả vận hành và tạo ra lợi thế cạnh tranh động dựa trên đổi mới sáng tạo.

Doanh nghiệp – trung tâm của quá trình chuyển đổi

Từ các phân tích tại diễn đàn, có thể thấy tăng trưởng xanh là một bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thể chế, nguồn lực, công nghệ và con người.

Trong đó, thể chế đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý ổn định; nguồn lực cần được phân bổ hiệu quả; công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng; còn nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định.

Đặc biệt, doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm – không chỉ là đối tượng thực thi chính sách mà còn là chủ thể sáng tạo, dẫn dắt quá trình chuyển đổi.

Với ngành Nước, việc đi đầu trong tăng trưởng xanh không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường, mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

Khoa học công nghệ ngành nước: Ưu tiên an ninh nguồn nước và dự báo sớm thiên tai

Lan Hạ