Đột phá mô hình nhà ở cho công nhân

Tại buổi làm việc giữa Ban Thường vụ Thành ủy và Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) TP.HCM diễn ra ngày 04/05, ông Võ Khắc Thái cho biết, thành phố đã ký kết hợp tác với 4 doanh nghiệp lớn nhằm triển khai chương trình xây dựng khoảng 100.000 căn NOXH và nhà lưu trú cho công nhân trong giai đoạn 2026–2030.

Trong tổng số này, hơn 50.000 căn sẽ được phát triển theo hình thức cho thuê và thuê mua – một hướng đi linh hoạt, phù hợp với khả năng tài chính của đa số người lao động. Đáng chú ý, mô hình mới cho phép doanh nghiệp sử dụng lao động đứng ra thuê lại nhà ở thông qua tổ chức công đoàn để bố trí cho công nhân ở miễn phí hoặc với chi phí thấp.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chi trả chi phí thuê nhà nhằm giữ chân lao động, giảm áp lực đi lại và nâng cao năng suất làm việc. Đây được xem là giải pháp “kép”, vừa đảm bảo an sinh xã hội, vừa hỗ trợ doanh nghiệp ổn định nguồn nhân lực.

Chương trình này cũng cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc coi chăm lo đời sống công nhân là nhiệm vụ trọng tâm. Trước đó, ngày 27/04, tại buổi gặp mặt hơn 200 công nhân nhân dịp 01/05, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Thành phố tiếp tục xác định chăm lo đời sống người lao động là nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, cần ưu tiên rà soát nhu cầu NOXH, nhà lưu trú và các dịch vụ thiết yếu, bảo đảm công nhân có nơi ở ổn định, yên tâm gắn bó lâu dài.

Nhu cầu bức thiết sau mở rộng đô thị

Sau khi sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM trở thành địa phương có lực lượng công nhân lớn nhất cả nước với hơn 7 triệu lao động. Quy mô dân số này kéo theo áp lực rất lớn về nhà ở và hạ tầng xã hội.

Khảo sát của LĐLĐ TP.HCM với 200.000 công nhân cho thấy, tới 95% người lao động mong muốn sở hữu NOXH để ổn định cuộc sống – tăng mạnh so với mức khoảng 65% trước đây. Con số này phản ánh nhu cầu bức thiết và xu hướng “an cư lâu dài” của người lao động tại đô thị lớn.

Để đáp ứng nhu cầu này, các doanh nghiệp tham gia chương trình đã đưa ra những cam kết cụ thể:

- Tập đoàn Hoa Sen dự kiến đầu tư ít nhất 20.000 căn;

- Phú Cường Group tham gia phát triển dự án NOXH;

- IPC triển khai tại các khu vực tập trung đông công nhân như Hiệp Phước, An Phú Tây, Tân Mỹ;

- LNT 7979 dự kiến xây dựng khoảng 30.000 căn tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ).

Song song với đó, công đoàn thành phố đã thành lập các tổ công tác làm việc trực tiếp với doanh nghiệp và địa phương nhằm tìm kiếm quỹ đất phù hợp, ưu tiên vị trí cách nơi làm việc không quá 10 km.

Dự án đầu tiên dự kiến khởi công vào tháng 6 tại xã Tân Vĩnh Lộc với quy mô 1.785 căn hộ trên diện tích 2,8 ha, đáp ứng chỗ ở cho hơn 4.400 công nhân. Nhiều dự án khác cũng đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Công đoàn giữ vai trò “nhạc trưởng”

Tại buổi làm việc, ông Nguyễn Phước Lộc nhấn mạnh, tổ chức công đoàn cần đóng vai trò chủ trì trong việc triển khai các dự án NOXH và nhà lưu trú cho công nhân.

Theo đó, công đoàn không chỉ là cầu nối giữa doanh nghiệp và người lao động mà còn có thể nghiên cứu thí điểm đầu tư nhà lưu trú từ nguồn kinh phí công đoàn. Mô hình này hướng tới tích hợp nhiều tiện ích như chăm sóc sức khỏe, vui chơi giải trí, phục vụ cả người lao động và thân nhân.

Lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM cũng lưu ý cần rà soát quỹ đất tại các địa phương, tránh tình trạng có đất nhưng không thu hút được nhà đầu tư, gây lãng phí nguồn lực – một điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua.

Gỡ nút thắt thủ tục, tăng tốc nguồn cung

Một trong những rào cản lớn đối với phát triển NOXH thời gian qua là thủ tục pháp lý kéo dài. Để tháo gỡ vấn đề này, Bộ Xây dựng Việt Nam đã ban hành Văn bản số 5844/BXD-QLN, hướng dẫn linh hoạt trong thẩm định dự án NOXH.

Theo hướng dẫn mới, chủ đầu tư có thể lựa chọn một trong hai phương án để được miễn giấy phép xây dựng:

- Áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 201/2025/QH15 để tự thẩm định;

- Hoặc thực hiện thẩm định tại cơ quan chuyên môn để hưởng cơ chế miễn cấp phép theo Luật Xây dựng 2025.

Đáng chú ý, thủ tục phòng cháy, chữa cháy (PCCC) cũng được cho phép lồng ghép vào quá trình thẩm định, rút ngắn thời gian xử lý xuống tối đa 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Đây được xem là bước cải cách quan trọng, giúp giảm đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư.

Theo đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn NOXH trên cả nước, TP.HCM được giao chỉ tiêu gần 200.000 căn. Riêng giai đoạn 2026–2030, thành phố phải hoàn thành hơn 181.000 căn, trong đó năm 2026 cần đạt 28.500 căn.

Tuy nhiên, kết quả thực tế vẫn còn khoảng cách so với mục tiêu. Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố mới hoàn thành 1 dự án với 580 căn; hiện có 12 dự án đang thi công với khoảng 10.300 căn. Dự kiến, 41 dự án sẽ khởi công trước ngày 30/6/2026, bổ sung khoảng 29.200 căn vào nguồn cung.

Trong giai đoạn 2026–2027, thành phố đặt mục tiêu hoàn tất thủ tục đầu tư cho 72 dự án với quy mô khoảng 67.000 căn. Đây sẽ là “giai đoạn bản lề” quyết định khả năng hoàn thành chỉ tiêu Chính phủ giao.

Việc đẩy mạnh NOXH và nhà lưu trú cho công nhân không chỉ giải quyết nhu cầu chỗ ở trước mắt mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng bền vững. Khi công nhân được sống gần nơi làm việc, chi phí xã hội giảm, giao thông bớt áp lực và chất lượng sống được cải thiện.

Tuy vậy, để chương trình đạt hiệu quả, TP.HCM cần đồng bộ nhiều giải pháp: từ quy hoạch quỹ đất, cải cách thủ tục, đa dạng hóa nguồn vốn đến hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa chính quyền – doanh nghiệp – công đoàn.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, bài toán nhà ở cho công nhân không chỉ là câu chuyện an sinh mà còn là yếu tố quyết định sức hấp dẫn và năng lực phát triển dài hạn của thành phố.

TP.HCM đề xuất 148 khu đất làm dự án tái định cư, nhà ở xã hội

Mai Hạ