Diễn biến này đang mở ra cơ hội thuận lợi để các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chủ động tích trữ nước ngọt, giảm áp lực hạn hán và xâm nhập mặn. Tuy nhiên, cùng với đó là nguy cơ ngập úng do triều cường duy trì ở mức cao.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và Ủy hội sông Mekong quốc tế, tổng lượng mưa trên toàn lưu vực sông Mekong trong tháng 5/2026 dao động từ thấp hơn 15% đến cao hơn 10% so với trung bình nhiều năm. Hiện các hồ chứa trên sông Lan Thương đang tích khoảng 50% dung tích hữu ích, trong khi các hồ ở hạ lưu đạt từ 20-35%. Đây là điều kiện thuận lợi để các hồ thủy điện bắt đầu tích nước khi xuất hiện những đợt mưa lớn đầu mùa.

Dự báo tổng lượng dòng chảy qua trạm Kratie đạt khoảng 11,5-13,5 tỷ m³, cao hơn trung bình nhiều năm từ 11-25%. Dù lượng nước tích trữ tại Biển Hồ hiện vẫn ở mức thấp và chưa đóng góp đáng kể cho dòng chính, xu thế gia tăng dòng chảy từ thượng nguồn đang cho thấy tín hiệu tích cực đối với khu vực hạ lưu Mekong.

Tại vùng đầu nguồn ĐBSCL, lưu lượng nước qua các trạm Tân Châu và Châu Đốc được dự báo tăng rõ rệt so với tháng trước. Ở trạm Tân Châu, mực nước lớn nhất ngày dao động từ 0,9-1,5 m, lưu lượng trung bình ngày đạt khoảng 3.500-7.000 m³/s. Tổng lượng dòng chảy trong tháng ước đạt 11,4-12,8 tỷ m³, tương đương hoặc cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 13%, đồng thời tăng từ 10-25% so với tháng 4/2026.

Trong khi đó, tại trạm Châu Đốc, mực nước lớn nhất ngày phổ biến từ 1,1-1,6 m, lưu lượng trung bình ngày đạt 400-1.000 m³/s. Tổng lượng dòng chảy tại khu vực này dao động từ thấp hơn 6% đến cao hơn 15% so với trung bình nhiều năm. Những số liệu trên cho thấy nguồn nước tại ĐBSCL đang từng bước được cải thiện khi lưu vực chuyển dần sang mùa mưa.

Cùng với xu thế tăng dòng chảy, tình trạng xâm nhập mặn trong tháng 5/2026 được dự báo giảm dần. Tuy nhiên, ranh mặn vẫn còn xâm nhập khá sâu vào nội đồng. Trên sông Tiền và sông Hậu, ranh mặn 1g/l có thể lấn sâu khoảng 39-50 km, trong khi trên sông Vàm Cỏ Tây có thể đạt từ 60-68 km. Đối với ngưỡng mặn 4g/l, phạm vi xâm nhập phổ biến từ 31 đến hơn 60 km tùy từng khu vực.

Mặc dù mức độ xâm nhập mặn đã giảm so với cao điểm mùa khô, nguy cơ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt vẫn hiện hữu nếu các địa phương không chủ động điều tiết và sử dụng nguồn nước hợp lý.

Đáng lưu ý, trong bối cảnh nguồn nước ngọt có dấu hiệu phục hồi, triều cường trong tháng 5 lại được dự báo duy trì ở mức khá cao, làm gia tăng nguy cơ ngập úng cục bộ tại các vùng trũng thấp ven biển ĐBSCL. Sự kết hợp giữa triều cường và địa hình thấp có thể tác động trực tiếp đến hạ tầng, sản xuất và đời sống người dân.

Các chuyên gia nhận định đây là “thời điểm vàng” để các địa phương tranh thủ tích trữ tối đa nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong thời gian tới. Đồng thời, cần tăng cường theo dõi sát diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn và thủy triều để chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, vận hành hệ thống thủy lợi và triển khai các giải pháp ứng phó phù hợp.

Bên cạnh việc tận dụng cơ hội cải thiện nguồn nước, các địa phương vùng ĐBSCL cũng cần chuẩn bị các phương án phòng chống ngập úng tại những khu vực có nguy cơ cao. Việc kết hợp linh hoạt giữa tích nước ngọt, kiểm soát xâm nhập mặn và ứng phó triều cường sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro, đảm bảo ổn định sản xuất và đời sống người dân trong giai đoạn chuyển mùa.

Bộ Chính trị ra kết luận về chống sụt lún, sạt lở, hạn mặn ở ĐBSCL

Minh Anh