Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu chỉ có tại Việt Nam, hiện nằm trong nhóm “cực kỳ nguy cấp” của Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Trước đây, loài này phân bố khá rộng ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, song nhiều năm săn bắt, mở đường và khai thác đá đã khiến sinh cảnh bị thu hẹp đáng kể.

Nhờ những nỗ lực bảo tồn của cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, từ vài chục cá thể ban đầu được phát hiện, số lượng voọc mông trắng qua các đợt khảo sát gần đây đã tăng lên gần 500 cá thể.

Tuy nhiên, loài linh trưởng quý hiếm này vẫn đang đối mặt với nhiều nguy cơ do mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái núi đá vôi.

Tại khu rừng trên núi đá vôi Kim Bảng hiện có hơn 100 cá thể voọc mông trắng sinh sống. Đây là một trong 25 loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới và chỉ có ở Việt Nam.

Khác với quần thể voọc mông trắng ở Vân Long hay voọc Cát Bà có thể quan sát dễ dàng bằng ống kính tele khi đi thuyền, quần thể tại Kim Bảng khó tiếp cận hơn do địa hình hiểm trở và tập tính sinh sống đặc thù.

Để phục vụ công tác khảo sát, đánh giá sự sinh trưởng và thống kê số lượng cá thể, Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam đã sử dụng flycam gắn camera ảnh nhiệt nhằm phát hiện các đàn voọc dưới tán rừng.

Kết quả khảo sát trong hai năm cho thấy đàn voọc tại Kim Bảng đang phát triển tốt với số lượng tăng nhanh.

Dù có dấu hiệu phục hồi sau thời gian dài bị săn bắt trái phép, môi trường sống của voọc mông trắng, đặc biệt tại khu vực Kim Bảng - Ninh Bình, vẫn chịu nhiều tác động từ các hoạt động phát triển kinh tế.

Theo nghiên cứu của Tổ chức Bảo tồn Động thực vật hoang dã Quốc tế (FFI), sinh cảnh của voọc mông trắng tại địa phương đang bị đe dọa bởi săn bắt, khai thác đá, lấn chiếm đất để trồng trọt và chăn nuôi, làm suy giảm diện tích sinh cảnh tự nhiên.

Hiện khu vực Kim Bảng có nhiều doanh nghiệp khai thác đá, khiến áp lực đối với quần thể voọc ngày càng gia tăng. Vì vậy, việc thành lập khu bảo tồn loài - sinh cảnh voọc mông trắng Kim Bảng trong năm 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần hạn chế tối đa tác động của con người đến loài quý hiếm này.

Không chỉ là nơi cư trú của voọc mông trắng, các khu rừng núi đá vôi Kim Bảng còn là môi trường sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm.

Trong đó, thằn lằn phê nô Tam Chúc là một trong 6 loài sinh vật mới được các nhà khoa học công bố phát hiện lần đầu trên thế giới tại khu vực Tam Chúc trong một hội thảo gần đây.

Sự tồn tại của các loài này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý phục vụ nghiên cứu và phát triển trong tương lai.

Hiện khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc đang bảo vệ hơn 90% quần thể voọc mông trắng ngoài tự nhiên và được cộng đồng khoa học quốc tế xác định là “điểm nút bảo tồn” có ý nghĩa quan trọng đối với sự tồn tại lâu dài và khả năng phục hồi của loài trên quy mô toàn cầu.

Trong bối cảnh đa dạng sinh học tiếp tục suy giảm, giá trị của khu vực không chỉ nằm ở việc bảo tồn một loài linh trưởng quý hiếm mà còn ở vai trò duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái núi đá vôi, nơi các quá trình tiến hóa và tương tác sinh học vẫn đang diễn ra tự nhiên.

Lần đầu ghi nhận hình ảnh chó sói lửa cực kỳ nguy cấp tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt