Theo PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, nguyên nhân của đợt mưa lớn kéo dài từ chiều tối 16/5 đến nay là do đới gió Đông Nam hoạt động mạnh từ mặt đất lên độ cao khoảng 3.000m, liên tục đưa lượng ẩm lớn từ biển vào đất liền. Khi kết hợp với điều kiện khí quyển bất ổn đã hình thành nhiều vùng mây đối lưu mạnh, gây mưa dông diện rộng tại khu vực Đông Bắc Bộ.

Nhiều địa phương ghi nhận lượng mưa rất lớn chỉ trong thời gian ngắn. Tại Minh Long (Cao Bằng), lượng mưa đạt 117,4mm trong khoảng một giờ tối 16/5; trong khi Hạ Long (Quảng Ninh) ghi nhận khoảng 82mm chỉ trong một giờ sáng 17/5. Mưa lớn cường suất cao đã khiến nhiều khu vực đô thị, vùng trũng thấp xảy ra ngập úng cục bộ.

Các chuyên gia cho rằng tháng 5 vốn là thời điểm giao mùa ở miền Bắc nên thường xuất hiện mưa dông. Tuy nhiên, điểm bất thường của đợt mưa lần này là tính chất cực đoan cục bộ với lượng mưa rất lớn trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất ở khu vực miền núi.

Dự báo từ nay đến khoảng ngày 22/5, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tiếp tục có mưa rào và dông diện rộng. Đặc biệt, từ đêm 19/5 đến ngày 21/5, khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa có khả năng xảy ra một đợt mưa vừa đến mưa to với lượng mưa phổ biến từ 60-120mm, có nơi trên 250mm.

Nguyên nhân được xác định là ngoài tác động của đới gió Đông Nam ẩm còn xuất hiện vùng hội tụ gió trên cao khoảng 5.000m di chuyển từ khu vực Thượng Lào sang. Sự kết hợp của hai hình thế thời tiết này làm gia tăng khả năng xuất hiện mưa lớn diện rộng kèm dông mạnh.

Cơ quan khí tượng cảnh báo trong các đợt mưa dông cần đặc biệt đề phòng tố, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ, phía Tây Thanh Hóa và Nghệ An ở mức cao. Đồng thời, các đô thị lớn cũng đối mặt nguy cơ ngập úng do mưa lớn dồn dập trong thời gian ngắn.

Không chỉ đối mặt với mưa lớn cực đoan, Việt Nam còn đứng trước nguy cơ El Nino quay trở lại với cường độ mạnh từ nửa cuối năm 2026. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, nhiệt độ mặt nước biển đang tăng nhanh trong thời gian gần đây, cho thấy hiện tượng El Nino đang hình thành sớm hơn dự báo trước đó.

Các mô hình dự báo ENSO mới nhất cho thấy El Nino có khả năng xuất hiện từ giai đoạn tháng 6-8/2026 với xác suất trên 90% và kéo dài đến đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh đã tăng lên khoảng 40%, cao hơn đáng kể so với các dự báo trước đây.

Nếu kịch bản này xảy ra, nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo sẽ cao hơn trung bình nhiều năm, số ngày nắng nóng gia tăng và gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa trong mùa khô có khả năng thiếu hụt từ 25-50%, đặc biệt từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027. Tuy nhiên, dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm, các hiện tượng mưa cực đoan cục bộ vẫn có thể xuất hiện và gây ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị.

Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu chủ động cảnh báo sớm và ứng phó từ sớm. Các địa phương cần tăng cường rà soát khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng để kịp thời triển khai phương án phòng chống thiên tai. Đồng thời, về dài hạn, các bộ, ngành và địa phương cần chuẩn bị các kịch bản ứng phó với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong bối cảnh El Nino có nguy cơ phát triển mạnh trong thời gian tới.

Bão bụi, mưa lớn và sét đánh khiến ít nhất 96 người thiệt mạng ở miền Bắc Ấn Độ

Minh An