Emagazines

Đắk Lắk hướng tới quản trị tổng hợp tài nguyên nước, bảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh mới

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk • {Ngày xuất bản}

Sau khi mở rộng địa giới hành chính trên cơ sở hợp nhất với tỉnh Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo hướng tích hợp, liên vùng và bền vững.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính trên cơ sở hợp nhất với tỉnh Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo hướng tích hợp, liên vùng và bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tài nguyên nước không chỉ là nguồn lực phục vụ sản xuất, dân sinh mà còn trở thành yếu tố nền tảng bảo đảm an ninh phát triển của địa phương.

“

Tỉnh Đắk Lắk hình thành không gian phát triển mới trải dài từ khu vực cao nguyên Nam Trung Bộ đến ven biển Nam Trung Bộ sau khi mở rộng địa giới hành chính. Đây được đánh giá là khu vực có cấu trúc tài nguyên nước đa dạng với hệ thống sông suối vùng cao, hồ chứa thủy lợi - thủy điện, nguồn nước dưới đất, đầm phá ven biển cùng nhiều khu vực thường xuyên chịu tác động của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và thiên tai cực đoan.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, không gian phát triển mới mở ra nhiều cơ hội để địa phương thúc đẩy nông nghiệp, thủy sản, năng lượng tái tạo, du lịch và kinh tế dịch vụ. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu phải quản lý tài nguyên nước theo hướng tổng hợp, đa mục tiêu và thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.

Tài nguyên nước giữ vai trò chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội

Hiện nay, tỉnh Đắk Lắk có diện tích tự nhiên khoảng 18.094 km², dân số khoảng 2,3 triệu người với 102 đơn vị hành chính cấp xã. Trên địa bàn tỉnh có nhiều lưu vực sông quan trọng như sông Sêrêpốk, sông Ba cùng hệ thống sông suối ven biển phía Đông gồm sông Cầu, sông Kỳ Lộ và sông Bàn Thạch. Đây là những nguồn nước quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp, cấp nước sinh hoạt, phát triển công nghiệp, du lịch và bảo vệ hệ sinh thái.

Tổng lượng mưa trung bình năm của tỉnh dao động từ 1.800 - 2.100 mm nhưng phân bố không đều giữa các vùng và các mùa trong năm. Mùa mưa thường tập trung trong thời gian ngắn, trong khi mùa khô kéo dài từ 5-6 tháng, gây nhiều khó khăn cho công tác tích trữ, điều tiết và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống người dân.

Toàn tỉnh hiện có 1.208 công trình thủy lợi, trong đó có 676 đập và hồ chứa với tổng dung tích khoảng 800 triệu m³. Hệ thống công trình này đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh. Tuy nhiên, nhiều công trình đã xuống cấp, bồi lắng và chưa đáp ứng được yêu cầu cung cấp nước theo thiết kế.

Ngoài nguồn nước mặt, nước dưới đất hiện vẫn là nguồn cấp nước chủ yếu tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa và khu dân cư phân tán. Tuy nhiên, áp lực khai thác ngày càng gia tăng cũng đặt ra nguy cơ suy giảm nguồn nước ngầm trong tương lai nếu không có giải pháp quản lý phù hợp.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, tài nguyên nước hiện giữ vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nguồn nước đang phục vụ trực tiếp cho khoảng 791 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó có khoảng 470 nghìn ha cây lâu năm, 106 nghìn ha đất trồng lúa cùng nhiều diện tích cây ăn quả và cây hàng năm khác. Đồng thời, nguồn nước cũng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho khoảng 2,3 triệu người dân và phục vụ phát triển thủy điện, công nghiệp, đô thị, du lịch và dịch vụ.

“

Đắk Lắk hiện là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn của cả nước, đặc biệt với các ngành hàng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả và công nghiệp chế biến nông sản. Vì vậy, việc bảo đảm an ninh nguồn nước được xem là yếu tố quyết định đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và sinh kế của người dân.

Nhiều thách thức từ hạn hán, ô nhiễm đến áp lực gia tăng nhu cầu sử dụng nước

Bên cạnh những tiềm năng và lợi thế, tài nguyên nước của Đắk Lắk cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng cao.

Trong những năm gần đây, tình trạng hạn hán và thiếu nước trên địa bàn tỉnh diễn biến ngày càng phức tạp, xuất hiện với tần suất cao hơn và mức độ ảnh hưởng lớn hơn. Nhiều khu vực vùng cao, vùng xa và khu vực cuối kênh thường xuyên thiếu nước vào mùa khô, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Theo thống kê, diện tích bị ảnh hưởng bởi hạn hán trong những năm gần đây bình quân trên 30 nghìn ha mỗi năm, tập trung chủ yếu tại khu vực phía Tây của tỉnh. Đặc biệt, đợt hạn hán nghiêm trọng giai đoạn 2015-2016 đã khiến hơn 40 nghìn hộ dân thiếu nước sinh hoạt và trên 100 nghìn ha cây trồng bị ảnh hưởng.

Ngoài tác động của biến đổi khí hậu, nhiều hồ chứa nhỏ hiện đã xuống cấp, bồi lắng lớn, khả năng tích nước hạn chế nên chưa đáp ứng yêu cầu điều tiết nguồn nước trong điều kiện thời tiết cực đoan. Bên cạnh đó, việc khai thác nước dưới đất tại một số vùng sản xuất tập trung đang gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm mực nước ngầm và mất cân bằng nguồn nước.

Không chỉ đối mặt với hạn hán, chất lượng nguồn nước tại một số lưu vực sông, hồ chứa và khu dân cư tập trung cũng đang có xu hướng suy giảm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nước thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi, hoạt động sản xuất nông nghiệp, khai thác khoáng sản và việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý.

Trong khi đó, công tác thu gom và xử lý nước thải khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế. Nhiều khu vực chưa có hệ thống xử lý tập trung hoặc chưa có giải pháp xử lý phù hợp với quy mô hộ gia đình và cụm dân cư. Tình trạng suy giảm rừng đầu nguồn cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng giữ nước, điều hòa dòng chảy và bảo vệ hệ sinh thái.

Ngoài ra, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp chế biến, du lịch và chuyển đổi cơ cấu sản xuất đang khiến nhu cầu sử dụng nước trên địa bàn tỉnh tăng nhanh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp vẫn còn hạn chế khi tỷ lệ thất thoát nước trên hệ thống thủy lợi còn cao và nhiều vùng sản xuất vẫn áp dụng phương thức tưới truyền thống, tiêu tốn nhiều nước và năng lượng.

Theo đánh giá của ngành chức năng, áp lực gia tăng nhu cầu sử dụng nước trong khi nguồn nước có xu hướng biến động mạnh do tác động của biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý, điều hòa và sử dụng nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.

Hướng tới phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị tổng hợp tài nguyên nước

Trước những thách thức đặt ra, tỉnh Đắk Lắk xác định quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo hướng tích hợp, liên ngành, đa mục tiêu và thích ứng với biến đổi khí hậu là định hướng trọng tâm trong giai đoạn tới.

Theo đó, địa phương sẽ tập trung nâng cao hiệu quả sử dụng nước, tăng cường năng lực điều hòa và phân bổ nguồn nước, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên nước, đồng thời thúc đẩy các mô hình phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và hợp tác công - tư trong lĩnh vực nước.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh định hướng phát triển hệ thống thủy lợi theo hướng hiện đại, linh hoạt và đa mục tiêu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Đắk Lắk sẽ mở rộng các mô hình tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng nguồn nước và từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành tưới.

Song song đó, địa phương ưu tiên nâng cấp các hồ chứa, công trình thủy lợi xuống cấp; tăng cường khả năng tích trữ nước và nâng cao hiệu quả khai thác công trình nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đối với khu vực nông thôn, tỉnh tập trung đầu tư các công trình cấp nước theo hướng bền vững, ưu tiên vùng khó khăn, vùng cao, khu vực khan hiếm nước và khu dân cư phân tán. Địa phương cũng khuyến khích phát triển các mô hình cấp nước sử dụng điện mặt trời, hệ thống cấp nước phân tán quy mô nhỏ và thu gom, tích trữ nước mưa phục vụ dân sinh.

Đắk Lắk đồng thời xác định phát triển kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nước là xu hướng quan trọng trong thời gian tới. Một số định hướng trọng tâm gồm tái sử dụng nước sau xử lý, xử lý nước thải phân tán, phát triển các mô hình ao hồ sinh thái và tái sử dụng nước trong sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống dân sinh.

Ngoài ra, sau khi mở rộng địa giới hành chính, tỉnh cũng có thêm nhiều tiềm năng phát triển các ngành dịch vụ gắn với tài nguyên nước như nước khoáng, nước nóng, du lịch nghỉ dưỡng và du lịch chăm sóc sức khỏe. Đây được xem là lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, phù hợp với xu hướng phát triển du lịch xanh và kinh tế dịch vụ bền vững.

Trong thời gian tới, Đắk Lắk định hướng ưu tiên kêu gọi đầu tư vào các nhóm dự án trọng điểm như cấp nước vùng cao, vùng khan hiếm nước; thủy lợi xanh và hồ chứa đa mục tiêu; hệ thống dữ liệu, giám sát và điều hành tài nguyên nước; các mô hình kinh tế tuần hoàn và tái sử dụng nước; nhà vệ sinh xanh thông minh cho khu vực nông thôn; các dự án nước khoáng, nước nóng và du lịch sức khỏe.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cho biết, địa phương mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác với các bộ, ngành Trung ương, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm triển khai các mô hình phát triển mới gắn với tài nguyên nước theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“

Theo định hướng của tỉnh Đắk Lắk, trong không gian phát triển mới từ cao nguyên đến ven biển, tài nguyên nước sẽ tiếp tục giữ vai trò là nguồn lực chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội. Tỉnh sẽ từng bước chuyển mạnh từ tư duy khai thác sang quản trị tổng hợp tài nguyên nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, đa mục tiêu và bền vững, hướng tới xây dựng các mô hình quản trị và sử dụng tài nguyên nước có khả năng nhân rộng cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong thời gian tới.

Chủ tịch VWEA: AWC 2025 là cơ hội nâng tầm vị thế quốc tế của ngành nước Việt Nam

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk