Theo đó, đề án thứ nhất mang tên “Nghiên cứu mô hình, giải pháp cấp nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026 - 2027” được xây dựng nhằm chủ động ứng phó với tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước đang ngày càng nghiêm trọng tại khu vực này.

Những đợt xâm nhập mặn lịch sử trong các năm 2015 - 2016, 2019 - 2020 và 2023 - 2024 đã khiến hàng trăm nghìn hộ dân thiếu nước sinh hoạt, ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất. Trước thực tế đó, nhiều địa phương buộc phải triển khai các phương án dẫn nước từ xa và đầu tư hệ thống cấp nước quy mô liên vùng.

Tuy nhiên, theo Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, việc đầu tư các công trình cấp nước hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do chi phí lớn, giá thành nước sạch cao, trong khi cơ chế hỗ trợ và thu hút xã hội hóa còn hạn chế. Bên cạnh đó, nguồn nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn chịu tác động từ các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mê Công, hoạt động chuyển nước xuyên biên giới và biến động dòng chảy tự nhiên.

Dự thảo kế hoạch nghiên cứu đề án đã được xây dựng với kinh phí dự kiến khoảng 4 tỷ đồng. Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đồng thời đề xuất Bộ Xây dựng bố trí nguồn vốn và hoàn thiện các thủ tục để triển khai nhiệm vụ theo chỉ đạo của Chính phủ.

Cùng với bài toán an ninh nguồn nước, Bộ Xây dựng cũng được đề xuất triển khai “Đề án thoát nước phòng, chống ngập úng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050”.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, tình trạng ngập úng tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Huế, Hải Phòng hay Cần Thơ đang gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ ảnh hưởng. Nhiều khu vực thường xuyên ngập sâu từ 0,3 - 0,8m sau mưa lớn hoặc triều cường, gây ùn tắc giao thông, ảnh hưởng sinh hoạt và làm suy giảm chất lượng môi trường đô thị.

Tại khu vực phía Bắc, thời gian gần đây, ảnh hưởng của hoàn lưu bão và mưa lớn kéo dài cũng khiến nhiều tuyến phố ở Hà Nội liên tục xảy ra ngập cục bộ.

Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân ngập úng xuất phát từ nhiều yếu tố như quy hoạch thiếu đồng bộ, tốc độ đô thị hóa nhanh, hệ thống hạ tầng chưa theo kịp nhu cầu phát triển và tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu.

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng nhận định, ngập úng đô thị hiện không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành thách thức lớn về kinh tế, xã hội và môi trường. Vì vậy, đề án được xây dựng theo hướng chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, quản lý rủi ro và tăng khả năng chống chịu của đô thị trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Theo đề xuất, đề án về cấp nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long dự kiến hoàn thành trong năm 2027; đề án thoát nước, chống ngập đô thị sẽ hoàn thành vào năm 2028.

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, thống nhất chủ trương triển khai hai đề án, đồng thời giao đơn vị chủ trì thực hiện và bố trí nguồn lực để bảo đảm tiến độ nghiên cứu, hoàn thiện.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, các đề án được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực hạ tầng, bảo đảm an ninh nguồn nước và hướng tới phát triển đô thị bền vững trong thời gian tới.

Huế triển khai dự án 10 triệu USD nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu

Minh An